ERKEK İNFERTİLİTESİ NEDENLERİ NELERDİR

Erkek İnfertilitesi ve Temel Nedenleri

Erkek infertilitesi, üreme sağlığını etkileyen çeşitli faktörlerin bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Bu durum, etki mekanizmalarına göre pretestiküler, testiküler, post-testiküler ve idiyopatik olmak üzere dört ana grupta incelenir. Tanı sürecinde en kritik aşama olan semen analizi, tedavi planlaması için temel verileri sağlar.

1. Pretestiküler Nedenler (%1-2)

Pretestiküler faktörler, genellikle Hipotalamus-Hipofiz kaynaklı hormonal bozukluklardan kaynaklanır. Bu grupta yer alan başlıca rahatsızlıklar şunlardır:

• İdiopatik izole gonadotropin eksikliği ve Kalman sendromu (izole GnRH eksikliği).
• Tek gen mutasyonları (izole FSH, LH eksikliği).
• Hipotalamik ve hipofizer tümörler (kraniofarandioma, makroadenom, mikroadenom).
• Empti sella sendromu (hipofiz yetmezliği) ve infiltratif hastalıklar (sarkoidoz, tüberküloz, hematokromatozis).
• Hormonal bozukluklar (Hiperprolaktinemi) ve ilaç kullanımı (opioidler, psikotrop ilaçlar).
• Travma, cerrahi müdahaleler, radyoterapi ve vasküler sorunlar (infarktüs, anevrizma).
• Obezite, enfeksiyonlar, beslenme bozuklukları ve kronik sistemik hastalıklar.
• Çoklu organ tutulumu ile seyreden genetik hastalıklar (Prader-Willi, Laurence-Moon-Beidel Sendromu).

2. Testiküler Nedenler (%30-40)

Primer gonadal bozukluklar olarak da bilinen testiküler nedenler, infertilitenin en sık görülen organik sebepleridir. Bu kategoride Klinefelter sendromu (47,XXY) ve Y kromozom mikrodelesyonları öne çıkar. Özellikle AZFc bölgesi tutulumunda %50 oranında sperm bulunabilirken, AZFa ve AZFb komplet delesyonlarında sperm elde edilememektedir.

Diğer önemli testiküler faktörler şunlardır:

• Kriptorşidizm (inmemiş testis) ve bilateral anorşi.
• Varikosel, testis torsiyonu ve radyasyon maruziyeti.
• Germ hücre aplazisi (Sertoli Cell Only Sendromu).
• Enfeksiyonlar (viral orşit, kabakulak, tüberküloz, lepra).
• Androjen duyarsızlık sendromları ve 5-α Redüktaz yetersizliği.
• Çevresel faktörler (ısı, sigara, organik maddeler) ve ilaçlar (antiandrojenler).

3. Post-Testiküler Nedenler (%10-20)

Sperm transport (taşıma) bozukluklarını kapsayan bu grupta, spermin dışarı çıkışını engelleyen mekanik veya fonksiyonel sorunlar yer alır. Epididimal obstrüksiyon, vazektomi ve enfeksiyonlara bağlı gelişen vaz deferens tıkanıklıkları bu gruptadır.

Genetik geçişli Kistik Fibrozis ile ilişkili kongenital vaz deferens yokluğu, Kartagener sendromu ve Young sendromu transportu bozan diğer unsurlardır. Ayrıca spinal kord yaralanmaları veya otonomik disfonksiyon kaynaklı ejekülatuar disfonksiyon ve prematür ejakülasyon (erken boşalma) bu sınıfa dahildir.

4. İdiyopatik İnfertilite (%40-50)

Günümüz tıp teknolojisi ve bilgisiyle nedeni tam olarak açıklanamayan vakalar idiyopatik olarak tanımlanır. Erkek infertilitesi vakalarının yaklaşık yarısı bu grupta yer almaktadır.

Semen Analizi (Spermiogram) ve Değerlendirme Esasları

Erkek infertilitesi değerlendirmesinde ilk adım bazal semen analizidir. Testin doğruluğu için 2-5 günlük cinsel perhiz sonrası örnek toplanmalıdır. Perhiz süresinin kısa olması hacmi ve sayıyı düşürürken, sürenin uzaması ölü ve hareketsiz sperm oranını artırır. Anormal sonuçlarda tanı koymak için 3-4 hafta sonra test tekrarlanmalıdır.

Semen hacminin büyük kısmı vezikülla seminalis kaynaklıdır ve bu salgılar alkali karakterde olup fruktoz içerir. Ejakülat hacminin 1 ml altında olması durumunda retrograd ejakülasyon (spermin mesaneye kaçması), hipogonadizm veya obstrüksiyon şüphesi oluşur. Boşalma sonrası idrar tetkikinde sperm görülmesi retrograd ejakülasyonu doğrular.

Endokrinolojik Değerlendirme Kriterleri

Sperm parametreleri normal olan bireylerde endokrinolojik inceleme nadiren gereklidir. Ancak aşağıdaki durumlarda FSH, Testosteron, LH ve Prolaktin seviyelerine bakılmalıdır:

• Sperm konsantrasyonunun 10 milyon/ml altında olması.
• Seksüel işlev bozuklukları (libido kaybı, impotans).
• Hiperprolaktinemi şüphesi.

WHO Güncel Semen Referans Değerleri

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından belirlenen en düşük referans değerleri aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Spermiogramda Kullanılan Tıbbi Tanımlar

Semen analizi sonuçlarını ifade etmek için kullanılan temel terminoloji şöyledir:

• Normozoospermi: Referans değerlere uygun normal ejakülat.
• Oligozoospermi: Sperm sayısının 15 milyon/ml'den az olması.
• Astenozoospermi: Sperm hareketliliğinin referans değerden düşük olması.
• Teratozoospermi: Normal morfolojili sperm oranının düşük olması.
• Oligoastenoteratozoospermi (OAT): Sayı, hareket ve şekil bozukluğunun bir arada görülmesi.
• Azoospermi: Ejakülatta hiç sperm bulunmaması.
• Aspermi: Hiç ejakülat (sıvı) elde edilememesi.
• Kriptozoospermi: Sadece santrifüj sonrası çok az sayıda sperm bulunabilmesi.