Epilepsi nedir ?

Epilepsi Nedir? Beynin Elektriksel İşleyişi ve Sara Hastalığı

Epileptik nöbet, beyindeki hücrelerin kontrol edilemeyen, ani, aşırı ve anormal deşarjlarına bağlı olarak ortaya çıkan klinik bir durumdur. Halk arasında sara hastalığı olarak da bilinen bu durum, en basit tabiriyle beyin fonksiyonlarının kısa süreliğine bozulmasıdır. İnsan vücudunun ana kumanda merkezi olan beyinde, hücreler arasındaki iletişim elektriksel sinyallerle sağlanır; nöbetler ise bu sistemdeki beklenmedik elektriksel boşalımlardır.

Epilepsi, dünya genelinde her bölgede, her ırkta, kadın ve erkekte benzer oranlarda görülebilen yaygın bir hastalıktır. İstatistiksel verilere göre toplumda yaklaşık her 100 kişiden birinde epilepsi görülmektedir. Her yıl topluma eklenen yeni hasta oranı 100.000'de 45 civarındadır. Ayrıca, her 20 kişiden birinin yaşamı boyunca bir kez nöbet geçirme ihtimali bulunsa da bu durum her zaman hastalığın tekrarlayacağı anlamına gelmez.

Epilepsinin Nedenleri ve Hastalığın Seyri

Epilepsi hastalarının yaklaşık yarısında nöbetlere yol açan belirli bir neden saptanamamaktadır. Ancak geri kalan grupta nöbetlerin ortaya çıkmasına neden olan çeşitli faktörler bulunmaktadır. Epilepsiye yol açabilen temel faktörler şunlardır:

• Gebelik döneminde yaşanan beyin gelişim problemleri,
• Doğum sırasında meydana gelen komplikasyonlar,
• Menenjit ve diğer beyin enfeksiyonları,
• Beyin tümörleri,
• Ciddi baş yaralanmaları ve zehirlenmeler.

Eğer nöbetlerin altında yatan sebep bir tümör veya ilerleyici bir hastalık değilse, epilepsinin kendisi ilerleyici bir özellik taşımaz. Hatta bazı durumlarda yaşın ilerlemesiyle birlikte nöbet sıklığının azaldığı gözlemlenebilir. Nöbetler genellikle 1-3 dakika sürer ve ardından hasta normal aktivitelerine geri döner.

Epilepsi Nöbet Tipleri ve Belirtileri

Epilepsi nöbetleri, beynin hangi bölgesinin etkilendiğine bağlı olarak farklı şekillerde ortaya çıkar. Nöbetler genel olarak şu kategorilere ayrılır:

1. Parsiyel Nöbetler (Basit ve Kompleks)

Basit parsiyel nöbetlerde bilinç tamamen açıktır. Kompleks parsiyel nöbetlerde ise bilinç etkilenir ve anlamsız davranışlar görülebilir. Bu nöbetler sırasında; ani korku, deja-vu (olmamış bir olayı olmuş gibi hissetme), jamais-vu (olmuş bir olayı hiç olmamış gibi hissetme), hoş olmayan koku ve tatlar ile mideden yukarı yükselen aura hissi sıkça yaşanır.

2. Jeneralize Nöbetler (Grand Mal)

Büyük nöbetler olarak da bilinen bu tipte, tüm vücutta kasılmalar ve şuur kaybı gözlenir. Ayrıca sadece yüz, kol veya bacakta sınırlı kalan kasılmalar da görülebilir.

3. Absans ve Myoklonik Nöbetler

Absans nöbetleri, özellikle çocuklarda sık görülen, 5-20 saniye süren dalma ve cevapsızlık nöbetleridir. Myoklonik nöbetler ise genellikle sabah uykudan uyandıktan sonra ortaya çıkan, kollarda sıçrama ve atma tarzındaki hareketlerdir.

Epilepsi Tanısı Nasıl Konulur?

Epilepsi teşhisinde en kritik aşama, nöbet anının detaylı bir şekilde doktora aktarılmasıdır. Nöbeti gören kişinin gözlemleri, hatta mümkünse video kaydı alınması tanı için hayati önem taşır. Fiziksel ve nörolojik muayenenin ardından başvurulan temel tetkikler şunlardır:

• Elektroensefalografi (EEG): Beyin dalgalarının kaydedildiği en önemli tanı aracıdır. Normal bir EEG sonucu epilepsiyi tamamen dışlamadığı gibi, her anormal EEG de kesin epilepsi tanısı anlamına gelmez.
• MRI ve BBT: Bilgisayarlı beyin tomografisi ve manyetik rezonans incelemesi, nöbetlere neden olabilecek yapısal bozuklukların (tümör, damarsal sorunlar vb.) saptanmasında kullanılır.

Epilepsi Tedavi Yöntemleri

Epilepsi, günümüzde ilaçla veya cerrahi yöntemlerle başarıyla tedavi edilebilen bir hastalıktır. Hastaların %70-75'inde tek bir ilaçla nöbetler kontrol altına alınabilir. İlaç tedavisi hastanın yaşına, fiziksel durumuna ve nöbet tipine göre uzman doktor tarafından planlanmalıdır.

Tedavi sürecinde nöbetler 2-4 yıl boyunca hiç tekrarlamazsa, doktor kontrolünde ilaçların azaltılarak kesilmesi denenebilir. Ancak ilaç kesiminden sonra nöbetlerin tekrarlama riskinin bulunduğu unutulmamalıdır.

Epilepsi Cerrahisi ve Pil Tedavisi

İlaç tedavisine dirençli olan hastaların yaklaşık %50'sine cerrahi tedavi uygulanabilir. Epilepsi cerrahisi yöntemleri şunlardır:

1. Rezektiv Cerrahi: Epileptik odağın beyinden çıkarılmasıdır.
2. Yayılım Yollarının Kesilmesi: Nöbetin yayılmasını ve şiddetini azaltmaya yöneliktir.
3. Vagal Sinir Stimülasyonu (Pil Tedavisi): Boyundaki vagus sinirine yerleştirilen bir cihazla beynin uyarılmasıdır. Uygulanması kolay ancak maliyetli bir yöntemdir.

Epilepsi Hastaları İçin Yaşam Rehberi

Epilepsi ile yaşayan bireylerin sosyal hayatta aktif kalmaları mümkündür. Ancak dikkat edilmesi gereken bazı önemli kurallar bulunmaktadır:

Nöbet Anında İlk Yardım: Yapılması ve Yapılmaması Gerekenler

Birinin nöbet geçirdiğine tanık olduğunuzda sakin kalmak en önemli kuraldır.

Yapılması Gerekenler:

• Hastayı yan yatırarak nefes yolunu açık tutun.
• Başının altına yumuşak bir destek koyun ve çevredeki kesici aletleri uzaklaştırın.
• Yakasını ve sıkan giysilerini gevşetin.
• Nöbetin bitmesini bekleyin ve hasta kendine gelene kadar yanından ayrılmayın.

Yapılmaması Gerekenler:

• Asla ağzını açmaya çalışmayın ve dişlerinin arasına bir şey sokmayın.
• Soğan, sarımsak veya kolonya koklatmayın.
• Üzerine su dökmeyin, tokat atmayın veya hastayı zorla durdurmaya çalışmayın.
• Nöbet sırasında ilaç veya su içirmeye çalışmayın.