Enteral beslenme
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Enteral Beslenme Nedir?
Enteral beslenme, işlevsel bir sindirim sistemine sahip olmasına rağmen, günlük alması gereken besin miktarını ağız yoluyla (oral) yeterli düzeyde alamayan hastalar için uygulanan bir alternatif beslenme yöntemidir. Bu yöntemde besinler, özel bir tüp aracılığıyla doğrudan mideye veya ince bağırsağa iletilir.
Son 20 yılda teknolojinin gelişmesiyle birlikte; uzun süreli kullanıma uygun poliüretan ve silikon tüplerin, taşınabilir küçük pompaların ve yeni enteral beslenme ürünlerinin kullanıma girmesi, bu yöntemin uygulama sıklığını artırmıştır.
Neden Enteral Beslenme Tercih Edilir?
Ağızdan yeterli besin alamayan bireyler için iki temel seçenek mevcuttur: Damar yoluyla (İntravenöz - İV) beslenme ve enteral (tüple) beslenme. Sindirim sistemi işlevini sürdürüyorsa, enteral beslenme her zaman damar yoluyla beslenmeye tercih edilir.
Enteral beslenmenin avantajları şunlardır:
- Daha ekonomik bir yöntemdir.
- Uygulaması daha kolaydır.
- Enfeksiyon riski daha düşüktür.
- Bağırsak hücreleri için daha fizyolojik ve besleyicidir.
- Beslenmeye bağlı karaciğer hastalığı riski daha azdır.
Enteral Beslenme Kimlere Uygulanır?
Enteral beslenme önerilmesindeki temel kriter, hastanın günlük besin ihtiyacını ağızdan karşılayamamasıdır. Bu durumun nedenleri yaş gruplarına göre farklılık gösterir:
| Yaş Grubu | En Sık Görülen Nedenler |
|---|---|
| Yenidoğan | Prematürelik (erken doğum), doğuştan sindirim sistemi bozuklukları |
| Çocuklar | Kısa bağırsak sendromu, beyin felci, kalp ve solunum yolu hastalıkları |
| Erişkinler | İnme, yemek borusu ve ağız bölgesi kanserleri, ağır yanıklar ve travmalar |
Önemli Not: Bağırsak tıkanması olan veya sindirim sisteminden emilimin hiçbir şekilde mümkün olmadığı hastalarda enteral beslenme kesinlikle uygulanmamalıdır.
Enteral Beslenme Yolları ve Yöntemleri
Besinlerin vücuda veriliş yolu, beslenmenin ne kadar süreceğine ve hastanın klinik durumuna göre belirlenir. Temel olarak iki bölge (mide veya ince bağırsak) ve iki yöntem kullanılır:
- Nazogastrik (NG) Beslenme: Kısa süreli (4-6 hafta) beslenmelerde tercih edilir. Tüp, burun veya ağız yoluyla mideye ya da ince bağırsağa ulaştırılır.
- Gastrostomi ve Jejunostomi: Uzun süreli beslenmelerde tercih edilir. Endoskopi, radyoloji veya cerrahi yöntemlerle karın ön duvarından doğrudan mideye (gastrostomi) veya ince bağırsağa (jejunostomi) tüp yerleştirilir.
Mideye yerleştirilen tüpler, daha fizyolojik olması, mide asidinin koruyucu etkisi ve yüksek hacimli besini kısa sürede kabul edebilmesi nedeniyle önceliklidir. Ancak kusma ve akciğere besin kaçma riski (aspirasyon) yüksekse ince bağırsak yolu tercih edilir.
Ürün Seçimi ve Besin Gereksinimleri
Uygun ürün seçimi yapılırken hastanın yaşı, hastalığı, alerji durumu ve sindirim sisteminin anatomik yapısı dikkate alınır. Günümüzde her yaş grubuna ve hastalığa özel (diyabet, akciğer hastalıkları vb.) ticari formüller mevcuttur.
Beslenme planlamasında dikkat edilen unsurlar:
- Enerji Dağılımı: Özel bir durum yoksa kalorinin %50'si karbonhidrat, %35'i yağ ve %15'i proteinden gelmelidir.
- Bireysel İhtiyaçlar: Yaş, cinsiyet ve fiziksel aktiviteye göre sıvı, elektrolit, vitamin ve mineral dengesi tek tek hesaplanmalıdır.
- Ev Yapımı Diyetler: Ekonomik nedenlerle blenderdan geçirilmiş gıdalar kullanılabilse de; tüpü tıkama riski, mikrop bulaşma riski ve besin değerinin standart olmaması nedeniyle profesyonel mamalar kadar güvenli değildir.
Uygulama Şekilleri: Bolus ve Devamlı İnfüzyon
Enteral beslenme ürünleri hastanın toleransına göre iki farklı şekilde verilir:
- Bolus Beslenme: Öğünlerin 10-20 dakika içinde, normal beslenmeye benzer şekilde verilmesidir. Daha fizyolojiktir ve bağırsak hareketlerini daha iyi uyarır.
- Devamlı İnfüzyon: Besinin uzun sürede damla damla verilmesidir. İnce bağırsaktan beslenenlerde, kronik ishali veya emilim bozukluğu olan hastalarda daha iyi tolere edilir.
Olası Komplikasyonlar ve Önlemler
Uygulama sırasında bazı istenmeyen durumlar gelişebilir. Bunları önlemek için dikkatli takip şarttır:
- Sindirim Sistemi: İshal, bulantı veya şişkinlik durumunda mamanın hızı ve yoğunluğu kontrol edilmelidir. Mamalar oda sıcaklığında 4-8 saatten fazla bekletilmemelidir.
- Solunum Sistemi: Mamanın akciğere kaçması sonucu zatürre (pnömoni) gelişebilir. Bu riski taşıyanlarda ince bağırsak beslenmesi tercih edilmelidir.
- Mekanik Sorunlar: Tüpün tıkanmasını önlemek için her bolus besleme sonrası veya devamlı infüzyonda 8 saatte bir tüp suyla yıkanmalıdır.
İyileşme Süreci ve Evde Bakım
Enteral beslenmeden ağızdan beslenmeye geçiş kademeli olmalıdır. Çocuklarda çiğneme ve yutma becerilerinin körelmemesi için tıbbi bir engel yoksa az miktarda da olsa ağızdan besleme teşvik edilmelidir.
Günümüzde evde enteral beslenme, hastane maliyetlerini düşürmesi ve hastanın yaşam kalitesini artırması nedeniyle yaygınlaşmıştır. Uzun süreli tedavi gerektiren durumlarda hasta ve yakınları eğitim alarak bu süreci ev ortamında güvenle sürdürebilirler.
