DİZ ÇEVRESİ VE TİBİA (KAVAL KEMİĞİ) TRAVMALARI
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Diz Çevresi Kırıkları ve Anatomik Yapısı
Diz eklemi, anatomik olarak uyluk kemiğinin (femur) alt ucu, kaval kemiğinin (tibia) üst ucu ve diz kapağı kemiğinden (patella) meydana gelen karmaşık bir yapıdır. İnsan vücudunda travmaya en sık maruz kalan eklem olması nedeniyle, diz eklemini oluşturan bu kemiklerde çok sayıda ve farklı nitelikte kırıklar meydana gelmektedir. Bu kırıkların doğru teşhis edilmesi ve uygun tedavi yönteminin seçilmesi, eklem fonksiyonlarının korunması açısından kritik önem taşır.
Femur Suprakondiler Kırıklar
Femur suprakondiler kırıklar, genellikle femur uzun ekseni boyunca gelen zorlamalar, rotasyon, valgus veya varus streslerinin birleşmesiyle oluşur. Trafik kazaları ve yüksekten düşme gibi yüksek enerjili travmalar bu kırıkların temel nedenleri arasındadır. Klinik tabloda diz bölgesinde belirgin şişlik, alt ekstremitede kısalma ve deplase olan kırık uçlarına bağlı olarak gelişen damar ve sinir yaralanmaları görülebilir.
Tanı ve Tedavi Süreçleri
Tanı aşamasında iki yönlü radyografiler standart olarak kullanılır. Tedavi protokolü kırığın tipine göre şu şekilde belirlenir:
- Ayrılmamış Kırıklar: Uzun bacak alçı tespiti ile takip edilir.
- Çok Parçalı Deplase Kırıklar: İskelet traksiyonu ve ligamentotaksis yöntemi uygulanır; ancak bu yöntemde eklem sertliği riski yüksektir.
- Deplase Kırıklar: Açık redüksiyon sonrası kondiler plak ve vidalar ile internal tespit uygulanır. Bu yöntem, erken rehabilitasyona olanak tanıyarak eklem sertliğini önler.
Femur İnterkondiler ve Kondil Kırıkları
Femur interkondiler kırıklar, iki femur kondili arasında oluşan ve eklem içini ilgilendiren "T" veya "Y" şeklindeki kırıklardır. Bu türlerde suprakondiler kırık bulgularına ek olarak eklem içi kanama yani hemartroz gözlenir. Tedavide anatomik redüksiyon şarttır; bu amaçla dinamik kondiler plak ve vidalar kullanılır.
Femur kondil kırıkları ise medial veya lateral kondilin izole kırıklarıdır. Genellikle valgus veya varus zorlamalarıyla koronal veya sagittal planda oluşur. Dizde belirgin instabilite ve şişlik mevcuttur. Tedavi süreci, açık redüksiyon ve vidalarla yapılan internal tespiti kapsar.
Tibia Plato Kırıkları
Tibianın eklem yüzeyini oluşturan kondillerde meydana gelen bu kırıklar, genellikle dolaylı travmalar sonucu oluşur. Araç tamponunun çarpması veya yüksekten düşme gibi durumlar, diz yan bağları, çapraz bağlar ve menisküs yaralanmalarıyla birlikte seyredebilir. Tanıda radyografiye ek olarak bağ lezyonları için stres grafileri, BT ve MRG tetkiklerinden yararlanılır.
| Kırık Tipi | Tedavi Yaklaşımı |
|---|---|
| Deplase Olmayan Kırıklar | Uzun bacak alçı tespiti |
| Ayrılmış/Çökmüş Kırıklar | Cerrahi redüksiyon, kemik grefti ve plak-vida tespiti |
| Çok Parçalı Deplase Kırıklar | İskelet traksiyonu ve hareketli atel uygulaması |
Eminensiya İnterkondilaris Kırıkları
Diz ekleminde çapraz bağların yapıştığı bölge olan eminensiya interkondilaris kırıkları, intraartiküler (eklem içi) karakterdedir. Dizin şiddetli bükülmesi veya zorlanması sonucu oluşur. Klinik olarak ön-arka instabilite ve hemartroz görülür. Ayrılmamış vakalarda alçı tespiti yeterliyken, ayrılmış kırıklarda tel, vida veya eriyen çubuklar ile cerrahi tespit gereklidir.
Patella (Diz Kapağı) Kırıkları
Tüm kırıkların yaklaşık %1'ini oluşturan patella kırıkları, en sık 50-60 yaş aralığında görülür. Doğrudan darbelerle veya patellar tendonun ani kasılmasıyla oluşabilir. Kırık yerinde basamaklaşma ve boşluk hissedilmesi tipik bir bulgudur. Özellikle transvers kırıklarda dizin aktif ekstansiyon (düzleştirme) yeteneği kaybolur.
Tedavide 3 mm'den az ayrışmış kırıklar için 4 haftalık alçı tespiti uygulanır. Daha fazla ayrışmış veya parçalı kırıklarda ise gergi bandı, vida veya tel ile internal tespit yapılır. Çok parçalı ve onarılamayacak durumlarda ise total patellektomi ve ekstansör mekanizma onarımı tercih edilebilir.
Kaval Kemiği (Tibia ve Fibula) Cisim Kırıkları
Tibia, ön yüzünün yumuşak doku desteğinden yoksun olması nedeniyle en sık açık kırık görülen kemiklerin başında gelir. Kanlanma özelliklerinden dolayı bu bölgede kaynama gecikmesi ve psödoartroz (kaynamama) riski yüksektir. Tanı, iki yönlü radyografi ile konulur ve damar-sinir yaralanmaları ile kompartman sendromu açısından dikkatli olunmalıdır.
Tedavi ve Komplikasyonlar
Tibia kırıklarında tedavi süreci genellikle 12-20 hafta sürer. Kapalı redüksiyon sonrası uzun bacak alçısı uygulanır; 6-8 hafta sonra ise PTB (Patellar Tendon Bearing) diz altı alçısına geçilir. Cerrahi tedavi gerektiren durumlar şunlardır:
- Kapalı redüksiyonun başarısız olması
- Kompartman sendromu gelişmesi
- Multipl veya segmenter kırıkların varlığı
- Açık kırık vakaları
Cerrahi müdahalede intramedüller çivi, plak-vida veya eksternal fiksatör (Ilizarov tipi) yöntemleri kullanılır. En sık karşılaşılan komplikasyonlar arasında enfeksiyon, kaynama yokluğu (9 ay sonrası) ve peroneal sinir lezyonları yer almaktadır.
