Disleksi ve Çocukluk Dönemleri
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Özel Öğrenme Güçlüğü Nedir?
Özel öğrenme güçlüğü; bireyin normal bir zekâ seviyesine, sağlam duyulara ve yeterli sosyo-kültürel imkanlara sahip olmasına rağmen öğrenme süreçlerinde yaşadığı beklenmedik ve kalıcı zorlukları ifade eden heterojen bir terimdir. Bu durum, özellikle etkili okuma, yazma ve hesaplama becerilerinde belirgin güçlüklerle kendini göstermektedir (Taur ve ark, 2014).
Özel Öğrenme Güçlüğünün Dönemsel Belirtileri
Karaca (2018) tarafından yapılan çalışmalara göre, özel öğrenme güçlüğü belirtileri gelişimsel süreçlere bağlı olarak üç ana dönemde incelenmektedir. Bu dönemler, bireyin akademik ve sosyal yaşamındaki farklı evreleri kapsamaktadır:
| Dönem | Yaş Aralığı | Temel Odak |
|---|---|---|
| Erken Dönem | 0 - 6 Yaş | Okul Öncesi Süreci |
| Okul Dönemi | 7 - 11 Yaş | İlköğretim Süreci |
| Okul Sonrası Dönem | 12 Yaş - Yetişkinlik | Ergenlik ve Erişkinlik |
Okul Öncesi Dönemi (0 - 6 Yaş)
Okul öncesi dönemi, özel öğrenme güçlüğü belirtilerinin fark edilmesinin en güç olduğu evredir. Bu dönemde çocukların fiziksel gelişimleri akranlarıyla benzerlik gösterse de bazı kritik alanlarda gerilikler gözlemlenebilir. Dil gelişiminde gecikme, dikkat ve odaklanma güçlükleri ile motor gelişim ve organizasyon alanındaki aksamalar en belirgin işaretler arasındadır (Acar, 2018).
Okul Dönemi (7 - 11 Yaş)
Akademik beklentilerin artmasıyla birlikte belirtilerin en net fark edildiği süreç okul dönemidir. Bu evrede çocuklar; okuma-yazma, matematiksel işlemler ve temel kavram kazanımlarında ciddi gecikmeler yaşarlar. Ses ve hecelerin karıştırılması, harflerin ters okunması veya yazılması, okunaksız el yazısı ve okuduğunu anlamada yaşanan problemler bu dönemin tipik özellikleridir.
Okul Sonrası ve Yetişkinlik Dönemi (12 Yaş ve Üzeri)
Erişkinlikte görülen özel öğrenme güçlüğü, genellikle çocuklukta tanı almış ya da belirtileri gözden kaçmış bireylerde devam eder. Bu dönemde zaman yönetimi ve organizasyon bozuklukları (randevulara geç kalma gibi) ön plandadır. Ayrıca düşünceleri ifade etme, özet çıkarma, not tutma gibi eylemlerde zorlanma ve yazım hataları yaygın olarak görülmektedir (Karaca ve ark., 2018).
Özel Öğrenme Güçlüğünün Psikolojik Etkileri
Araştırmalar, özel öğrenme güçlüğünün bireyler üzerinde ciddi olumsuz psikolojik etkileri olduğunu ve benlik algısını bozduğunu kanıtlamaktadır (Singer, 2005). Asfuroğlu ve arkadaşlarının (2016) çalışmasına göre, bu bireylerde en sık karşılaşılan psikolojik sorunlar şunlardır:
- Özgüven eksikliği ve düşük benlik saygısı
- Aile ve akran ilişkilerinde bozulmalar
- Akran zorbalığına maruz kalma ve sosyal kabul sorunları
- Yoğun kaygı ve depresyon belirtileri
Cinsiyet Farklılıkları ve Başa Çıkma Stratejileri
Özel öğrenme güçlüğü yaşayan ergenler üzerinde yapılan çalışmalar, cinsiyetin başa çıkma mekanizmaları üzerinde belirleyici olduğunu göstermektedir (Passe, 2006).
- Kız Ergenler: Daha çok duygusal ve kaçınma temelli başa çıkma yöntemlerini tercih etmektedirler. Bu durum, akademik benlik saygısının düşmesine ve orta düzeyde depresyon riskine yol açabilmektedir.
- Erkek Ergenler: Genellikle görev temelli başa çıkma eğilimindedirler. Bu yaklaşım sayesinde normal düzeyde benlik saygısını koruyabilmekte ve minimum düzeyde depresyon belirtisi göstermektedirler.
Yetişkinlikte Aile Desteğinin Koruyucu Rolü
Özel öğrenme güçlüğü yaşam boyu devam eden bir durumdur. Carawan ve arkadaşlarının (2016) yaptığı araştırma, olumsuz duygusal deneyimlerin benlik saygısını zedelediğini ancak pozitif aile desteğinin bu noktada kritik bir "tampon" görevi gördüğünü ortaya koymuştur. Özellikle geç yetişkinlik döneminde, algılanan aile desteği bireyin benlik saygısını korumakta ve olumsuz etkileri hafifletmektedir.
Kaynakça
- Taur S, ve ark. (2014). Use of computerized tests to evaluate psychomotor performance in children with specific learning disabilities. Indian J Med Res.
- Acar S. (2018). Gelişimsel Disleksi ve Endofenotipik Yaklaşım. DKYAD.
- Karaca O., ve ark. (2018). Disleksi: Özgül Öğrenme Güçlüğü. Psikonet Yayınları.
- Singer E. (2005). Strategies adopted by Dutch children with dyslexia to maintain self-esteem. Journal of Learning Disability.
- Özçivit Asfuroğlu B. ve Fidan T. (2016). Özgül Öğrenme Güçlüğü. Osmangazi Tıp Dergisi.
- Passe, N. (2006). How dyslexic teenagers cope: self‐esteem, coping and depression. Dyslexia.
- Carawan L. W., ve ark. (2016). Emotional experience with dyslexia and self-esteem: family support in late adulthood. Aging & Mental Health.
