Disleksi Hakkında

Özel Öğrenme Güçlüğü: Tanımı ve Kapsamı

Özel öğrenme güçlüğü (ÖÖG); zekası normal ya da normalin üzerinde olan çocukların yaş, zeka düzeyi ve aldıkları eğitime kıyasla okuma, yazma ve matematik becerilerinde beklenenin gerisinde kalması durumudur. Literatürde (Karaca ve diğerleri, 2018) ifade edildiği üzere bu durum, bireyin potansiyeli ile akademik başarısı arasındaki belirgin farkla karakterizedir. DSM-5 (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) sınıflandırmasında bu bozukluk, Nörogelişimsel Bozukluklar kategorisi altında ele alınmaktadır.

DSM-5 Ölçütlerine Göre Tanı Kriterleri

Amerikan Psikiyatri Birliği (APA, 2013) tarafından yayımlanan DSM-5 kriterlerine göre, bir bireye özel öğrenme güçlüğü tanısı konulabilmesi için temel akademik becerilerdeki güçlüklerin en az 6 ay süreyle devam etmesi gerekmektedir. Bu bozukluğun, bireyin okul başarısını ve günlük yaşam aktivitelerini önemli ölçüde engellemesi temel bir şarttır. Tanımlanan temel akademik beceriler şu şekilde kategorize edilmiştir:

• Kelimelerin doğru ve akıcı bir şekilde okunması
• Okuduğunu anlama becerisi
• Yazılı anlatım ve yazım kuralları
• Aritmetik hesaplama yeteneği
• Matematiksel akıl yürütme

Yaygınlık ve Risk Faktörleri

Bilimsel çalışmalar, özel öğrenme güçlüğünün erkek çocuklarda, kız çocuklarına oranla çok daha yaygın görüldüğünü kanıtlamıştır (Rutter ve diğerleri, 2004). Bozukluğun etiyolojisinde kesin sonuçlar henüz netleşmemiş olsa da bazı risk faktörlerinin bu durumla ilişkili olduğu varsayılmaktadır. Doğum öncesi ve sonrası sorunlar, düşük kilolu doğumlar, yeme alışkanlıkları ve görsel-işitsel-algısal problemler bu faktörler arasında yer almaktadır (Salman ve diğerleri, 2016).

Eş Tanılı Bozukluklar ve Psikolojik Etkiler

Özel öğrenme güçlüğü tanısı alan bireylerde, genellikle tek bir bozukluk yerine eş tanı (komorbidite) durumları gözlemlenmektedir. Özellikle akademik başarısızlık yaşayan çocuklarda, depresyon düzeyleri ile öğrenilmiş çaresizlik davranışları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir bağ saptanmıştır (Uz-Bas, 1998). Ayrıca bu çocukların içe kapanma, kaygı ve karmaşık duygular yaşama eğiliminde oldukları belirtilmektedir (Rea ve diğerleri, 2002).

DEHB ve Özel Öğrenme Güçlüğü İlişkisi

Özel öğrenme güçlüğüne en sık eşlik eden tanıların başında Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) gelmektedir. Araştırmalar, bu iki bozukluğun birlikteliğinin büyük oranda genetik ortak özelliklerden kaynaklandığını göstermektedir (Cantwell ve Baker, 1991). Ortak kalıtımsal faktörler, nörogelişimsel süreçleri doğrudan etkileyerek her iki bozukluğun eş zamanlı gelişimine zemin hazırlayabilmektedir.

Müdahale Yöntemleri: Bireysel Eğitim Programı (BEP)

Özel öğrenme güçlüğü tanısı alan bireyler için standart bir eğitim yerine, kişisel farklılıkların gözetildiği bir yaklaşım benimsenmelidir. Uzmanlar tarafından hazırlanan Bireysel Eğitim Programı (BEP), bireyin kuvvetli ve zayıf yönlerini değerlendirerek oluşturulur. Bu programlar aracılığıyla müfredata uygun şekilde bireyin şu alanlarına odaklanılır:

1. Algısal ve Motor Gelişim: Duyusal süreçlerin ve koordinasyonun desteklenmesi.
2. Dil ve Sosyal Beceriler: İletişim yeteneklerinin ve sosyal uyumun artırılması.
3. Bilişsel Alan: Öğrenme stratejilerinin ve akademik becerilerin geliştirilmesi.

Kaynakça:

• Karaca O., ve ark. (2018). Disleksi: Özgül Öğrenme Güçlüğü. Psikonet Yayınları.
• APA (2013). DSM-5. Arlington, VA.
• Salman U., ve ark. (2016). FNG & Bilim Tıp Dergisi.
• Rutter M., ve ark. (2004). Sex differences in developmental reading disorders.
• Asfuroğlu Ö.B., Fidan S.T. (2016). Osmangazi Tıp Dergisi.
• Uz-Bas A. (2003). Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
• Rea J. (2002). Council for Exceptional Children.
• Cantwell D. P., Baker L. (1991). Association Between ADHD and Learning Disorders.