Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocuğa Nasıl Davranılmalı?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Olan Çocuğa Yaklaşım Rehberi
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısı alan çocukların ebeveynleri için doğru iletişim yöntemlerini benimsemek kritik bir öneme sahiptir. DEHB'li çocuklar okulda, evde ve sosyal çevrelerinde pek çok zorlukla karşılaşabilirler. Bu süreçte ebeveynlerin sergileyeceği anlayışlı ve destekleyici tutum, çocuğun yaşam kalitesini doğrudan etkiler.
Bu rehberde, DEHB'li çocukların ebeveynlerinin edinmesi gereken alışkanlıkları, yapılması gerekenleri ve kaçınılması gereken davranışları profesyonel bir bakış açısıyla ele alacağız.
Programlı Olun ve Rutinler Oluşturun
DEHB'li çocukların planlı bir yaşam biçimini benimseyebilmeleri için öncelikle ebeveynlerin kendi hayatlarında planlı ve programlı olması gerekir. Günlük yaşamı yapılandırmak, çocuğun odaklanmasına ve dikkatini sürdürmesine yardımcı olur. Program hazırlarken şu adımları izleyebilirsiniz:
- Haftalık Aktivite Tablosu: 7 günlük boş bir tabloya kurslar, aktiviteler ve doktor randevuları gibi sabit programları işleyin.
- Zaman Yönetimi: Boş kalan kısımlara ders çalışma, oyun, teknoloji kullanımı ve aile okuma saatlerini ayrı ayrı ekleyin.
- Davranış Takip Çizelgesi: Çocuğun diş fırçalama, oda düzenleme ve çanta hazırlama gibi temel sorumluluklarını içeren ikinci bir tablo oluşturun.
Bu programlar hazırlanırken mutlaka çocuğun istekleri göz önünde bulundurulmalı ve ebeveyn sadece yardımcı konumda kalmalıdır. Gerçekçi ve esnek bir rutin, çocuğun kaygı düzeyini azaltarak güven duygusunu pekiştirir.
Disiplinli ve Tutarlı Olun
Ebeveynlikte başarılması en zor ancak en önemli kural tutarlılıktır. Bir ebeveynin "hayır" dediği bir duruma diğer ebeveyn de aynı yanıtı vermelidir. Kurallar bir kez esnetildiğinde, DEHB'li çocuklar sınırları test etme eğilimi gösterir ve davranış kontrolü zorlaşır.
Sert bir disiplin anlayışı yerine; açık, net ve kararlı kurallar belirlemek daha etkilidir. Sabırlı bir duruş sergileyerek sınırları korumak, çocuğun sosyal uyumunu kolaylaştırır.
Cezalandırmayın, Ödüllendirin
Pozitif davranışları teşvik etmek için cezalandırma yerine ödüllendirme yöntemi tercih edilmelidir. Cezalandırma; çocukta öfke, suçluluk ve isyan duygularına yol açarak olumsuz davranışları tetikleyebilir. Ödüllendirme ise motivasyonu ve özgüveni artırır.
| Yöntem | Çocuk Üzerindeki Etkisi |
|---|---|
| Cezalandırma | Kaçınma, düşmanlık ve düşük özsaygı |
| Ödüllendirme | Sorumluluk duygusu, motivasyon ve özgüven |
Ödüllerin rutin haline getirilmesi ve çocuğun ilgi alanlarına yönelik, ebeveyni zorlamayacak küçük jestlerden oluşması önerilir.
Sabırlı Olun ve Kıyaslamadan Kaçının
DEHB'li çocuklar eşyalarını kaybedebilir, odaklanmakta güçlük çekebilir veya akademik başarıda geride kalabilir. Bu durumlarda ebeveynlerin sabırlı olması hayati önem taşır. Çocuklar asla yaşıtları ile kıyaslanmamalı, azarlanmamalı veya aşağılanmamalıdır.
Onlara ev işlerinde ve ödevlerinde yardımcı olmak için zaman ayırın. Sorunlarını ve düşüncelerini dinleyerek, onlara her zaman açık ve net talimatlar verin.
Onları Cesaretlendirin
Zorluklar karşısında DEHB'li çocukların özsaygıları zedelenebilir. Ebeveynler, çocuklarının güçlü yönlerini keşfetmeli ve başarılarını fark etmelerini sağlamalıdır. Başarısızlık anlarında eleştirmek yerine, zorlukların birlikte aşılabileceği mesajı verilmelidir.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, gerçekçi övgüler kullanmaktır. Ortada somut bir başarı yokken sürekli "çok zekisin" gibi vurgular yapmak kişilik gelişimini olumsuz etkileyebilir. Cesaretlendirme, duruma uygun ve samimi olmalıdır.
Ailecek Okuma Alışkanlığı Edinin
Kitap okumak, DEHB'li çocukların dikkati sürdürme ve odaklanma becerilerini geliştirir. Ebeveynler bu alışkanlığı bizzat uygulayarak rol model olmalıdır. Haftalık bir aile okuma saati belirlemek şu avantajları sağlar:
- İletişimi Güçlendirir: Okunan metin üzerine tartışmak aile bağlarını kuvvetlendirir.
- Becerileri Artırır: Çocuğun etkili iletişim kurma yeteneği gelişir.
- Değerlendirme İmkanı Sunar: Çocuğun odaklanma ve anlamlandırma düzeyi haftalık olarak gözlemlenebilir.
Okunacak kitaplar çocuğun ilgi alanına göre seçilmeli, özellikle sesli okuma yönteminden faydalanılmalıdır.
Psikolog Elçin Kaya Karataş
