Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Tanısı
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir?
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), bireyin akademik, sosyal ve günlük yaşamını doğrudan etkileyen nörogelişimsel bir durumdur. Bu durum temel olarak dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik olmak üzere üç ana kategori altında incelenmektedir. Belirtiler genellikle çocukluk döneminde belirginleşerek bireyin çevresiyle olan etkileşimini şekillendirir.
DEHB Temel Belirtileri ve Kategorileri
DEHB tanısı konulurken uzmanlar belirli davranış kalıplarını temel alırlar. Bu davranışlar, bireyin yaşına ve gelişim düzeyine uygun olmayan bir yoğunlukta gözlemlenir. (Köroğlu, 1994)
1. Dikkatsizlik Belirtileri
Dikkatsizlik, bireyin odaklanma ve ayrıntıları fark etme yetisini kısıtlayan bir durumdur. Bu kategoride öne çıkan davranışlar şunlardır:
- Ayrıntılara dikkat etmekte zorlanma ve ödevlerde/işlerde dikkatsizce hatalar yapma.
- Görevlerde veya oyun etkinliklerinde dikkatin kolayca dağılması.
- Doğrudan konuşulduğunda dinlemiyormuş izlenimi verme.
- Yönergeleri izleyememe; okul ödevlerini veya iş yeri görevlerini tamamlayamama.
- Görev ve etkinlikleri organize etmekte güçlük çekme.
- Sürekli zihinsel çaba gerektiren işlerden kaçınma veya bu işlere karşı isteksizlik duyma.
- Oyuncak, kalem, kitap gibi günlük araç-gereçleri sık sık kaybetme.
- Dış uyaranlar tarafından dikkatin kolaylıkla dağılması.
- Günlük rutinlerde aşırı unutkanlık sergileme.
2. Hiperaktivite (Aşırı Hareketlilik) Belirtileri
Hiperaktivite, bireyin fiziksel olarak durulmakta zorlandığı ve sürekli bir hareketlilik hali içinde olduğu durumdur:
- Ellerin ve ayakların sürekli kıpır kıpır olması, oturulan yerde kıpırdanma.
- Sınıf gibi oturulması beklenen ortamlarda yerinden kalkma.
- Uygunsuz durumlarda koşuşturma veya tırmanma (ergenlerde huzursuzluk hissi olarak görülebilir).
- Sakin bir şekilde boş zaman etkinliklerine katılma zorluğu.
- Sürekli hareket halinde olma veya "bir motor tarafından sürülüyormuş" gibi davranma.
- Aşırı derecede konuşma eğilimi.
3. Dürtüsellik (Ataklık) Belirtileri
Dürtüsellik, sonuçları düşünmeden hareket etme ve sabırsızlık ile karakterizedir:
- Sorulan soru tamamlanmadan cevabını verme.
- Sırasını beklemekte ciddi güçlük çekme.
- Başkalarının sözünü kesme veya oyunların/işlerin arasına girme.
DEHB'nin Okul ve Aile Yaşamına Etkileri
DEHB olan öğrenciler sınıf ortamında ciddi akademik ve sosyal zorluklar yaşarlar. Bu çocuklar genellikle ders düzenini bozabilir, tahtadakileri deftere geçirmekte zorlanabilir ve yazım kurallarına uymayan, kötü bir el yazısına sahip olabilirler. Ödevlerin tamamlanamaması ve sınavlardaki dikkatsizlikler, okul başarısının düşmesine ve ileride meslek edinme şansının azalmasına neden olur. (Selçuk, 2001)
Sosyal ve ailevi alanda ise şu sorunlar gözlemlenebilir:
| Alan | Gözlemlenen Sorunlar |
|---|---|
| Sosyal İlişkiler | Oyunlarda sıra bekleyememe ve arkadaşlarıyla çatışma yaşama. |
| Güvenlik | Tehlikeli durumların sonuçlarını düşünmeden hareket etme. |
| Ev Yaşamı | Sakarlıklar, düşüncesiz davranışlar nedeniyle aile içi huzursuzluk. |
| Sorumluluk | Okul eşyalarını sık sık kaybetme ve söylenenleri dinlememe. |
DEHB Tanı Kriterleri ve Tedavi Süreci
Bir bireye DEHB tanısı konulabilmesi için belirli tıbbi kriterlerin karşılanması şarttır. Bu kriterler şunlardır:
- Temel belirtilerin 7 yaşından önce başlamış olması.
- Belirtilerin okul ve ev gibi en az iki farklı ortamda görülmesi.
- Şikayetlerin kesintisiz olarak en az 6 ay boyunca devam etmesi.
DEHB olan bireyler; hem dikkat eksikliği hem hiperaktivite yaşayanlar, sadece dikkat sorunu olanlar ve sadece hiperaktivite/ataklık sorunu olanlar şeklinde üç ayrı grupta sınıflandırılır. Tedavi sürecinde ise ilaç desteği, psikolog yardımı ve anne-baba eğitimi hayati önem taşımaktadır.
