Depresyon nedir, Neden Olur, Tedavisi var mıdır, kimlerden yardım alınmalıdır, hangi aşamada psikoterapi alınmalıdır?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Depresyon Nedir? Ruhsal Çöküntünün Tanımı
Depresyon, ruhsal hastalıklar arasında tarihte en eski tanımlananlardan biridir. Kelime kökeni Latincede çöküntü, çukur ve bastırmak gibi anlamlara gelen bu rahatsızlık, ruh sağlığı perspektifinden bakıldığında ruhsal çöküntü olarak ifade edilmektedir. Depresyon; kişinin yaşam kalitesini ve işlevselliğini ciddi oranda düşüren, hafif, orta veya ağır şiddette seyredebilen psikiyatrik bir tanı ve psikolojik bir rahatsızlıktır.
Depresyonun Belirtileri Nelerdir?
Depresyon belirtileri, aslında her insanın deneyimleyebileceği hüzün, mutsuzluk ve düş kırıklığı gibi normal duygularla benzerlik gösterir. Ancak bu duyguların şiddetinin artması ve süresinin uzaması, kişinin günlük rutinini bozucu bir seviyeye gelmesine neden olur. Bu aşamadan sonra normal duygulanımın ötesinde, klinik bir depresif ruh hali başlar.
Ağır derecedeki depresyon vakalarında; aile, iş ve sosyal yaşam gibi kritik alanlarda ciddi bozulmalar meydana gelir. Kişi, geleceğe dair katı bir umutsuzluğa kapılarak ölümü veya intiharı tek çare olarak görmeye başlayabilir. Bu riskler nedeniyle depresyon, son derece ciddiye alınması gereken bir ruhsal rahatsızlıktır.
Depresyon Neden Olur?
Depresyonun ortaya çıkmasında tek bir nedenden bahsetmek mümkün değildir; aksine birçok faktör bu süreci tetikleyebilir. Depresyona neden olan temel unsurlar şunlardır:
- Biyolojik ve kalıtımsal faktörler
- Çok sevilen birinin kaybı
- Bireysel ve çevresel etkenler
- Toplumsal nedenler ve kişiler arası ilişkiler
Depresyon tanısı, nedenlere göre değil, bireyde ortaya çıkan belirti ve bulgulara göre konulur. Bu noktada Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan DSM-5 tanı kitabı kriterleri esas alınır.
DSM-5 Tanı Kriterlerine Göre Depresyon Belirtileri
Tanı konulabilmesi için aşağıdaki üç temel belirtiden en az ikisinin en az iki hafta boyunca sürmesi gerekir:
- Günün tamamına hakim olan ve çevre şartlarından etkilenmeyen anormal deprese duygudurum.
- Normalde keyif alınan etkinliklere karşı belirgin ilgi ve istek kaybı.
- Enerji azalması veya çabuk yorulma.
Bu temel belirtilere ek olarak, toplam belirti sayısını en az 4’e tamamlayacak şekilde şu bulguların eşlik etmesi beklenir:
| Belirti Türü | Açıklama |
|---|---|
| Özsaygı | Kendine güvenin azalması veya özsaygı kaybı |
| Suçluluk | Makul olmayan aşırı pişmanlık veya suçluluk hissi |
| Bilişsel | Dikkat toplamada azalma, kararsızlık ve bocalama |
| Fiziksel | Uyku bozuklukları, iştah ve kilo değişimleri |
| Psikomotor | Psikomotor aktivitede gözle görülür değişimler |
| Yaşamsal | Tekrarlayan ölüm veya intihar düşünceleri, intihar girişimleri |
Depresyonun Şiddet Dereceleri:
- Orta Şiddette Depresif Atak: Toplam 6 ölçüt karşılanıyorsa.
- Şiddetli Depresif Atak: İlk 3 temel belirtinin tamamıyla birlikte toplam 8 belirti mevcutsa.
Depresyon Tedavisi ve Uzman Yardımı
Depresyon, tedavisi mümkün olan bir rahatsızlıktır. Psikolojik rahatsızlıkların psikoterapisi, klinik psikologların uzmanlık alanıdır. Tedavi sürecinde etkisi bilimsel olarak kanıtlanmış ilaçlar ve psikoterapi yöntemleri uygulanır. Bu konuda en doğru yönlendirmeyi klinik psikologlar veya psikiyatri hekimleri yapmaktadır.
Psikoterapi Yöntemleri
Depresyon tedavisinde etkisi kanıtlanmış üç temel terapi türü bulunmaktadır: Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), kişilerarası terapi ve davranışçı depresyon tedavisi. Bunlar arasında en çok araştırma yapılan ve etkililiği en yüksek olan yöntem Bilişsel Davranışçı Psikoterapi'dir.
BDT, depresyonu "bilişsel üçlü" kavramıyla açıklar. Depresif hastalar şu üç alana olumsuz bir bakış açısıyla yaklaşırlar:
- Kendisi: "Benim hatam, yetersizim, suçluyum."
- Çevresi: "Dünya berbat bir yer, kimse bana yardım edemez."
- Geleceği: "Hiçbir şey düzelmeyecek, iyi bir şey olmayacak."
Tedavi sürecinde bu bilişsel çarpıtmalar ve azalan davranışsal aktiviteler üzerinde çalışılır.
İlaç Tedavisi
İlaçla tedavi, depresyon döneminde bozulan serotonin ve noradrenalin gibi hormon döngülerini düzenlemeyi hedefler. Amaç, kişinin kendisini daha enerjik ve iyi hissetmesini sağlamaktır. İlaç tedavisi, bir psikiyatri hekiminin muayenesi ve reçete etmesiyle uygulanır.
Ne Zaman Psikoterapi Alınmalıdır?
Amerikan Psikiyatri Birliği (APA) verilerine göre, hafif ve orta şiddetteki depresyon vakalarında tek başına psikoterapi veya ilaçla birlikte kullanımı önerilir. Aşağıdaki durumlarda psikoterapi bir seçenek olarak değerlendirilmelidir:
- Hasta psikoterapiyi tercih ediyorsa,
- Belirgin psikososyal zorlanmalar ve iç çatışmalar varsa,
- Kişilerarası güçlükler ve kişilik bozukluğu eşlik ediyorsa,
- Gebe veya gebe kalmak isteyen kadınlarda (tek başına psikoterapi önerilir).
Orta ve şiddetli vakalarda, özellikle tedaviye uyum sorunu yaşandığında, ilaç tedavisi ve psikoterapinin birlikte uygulanması en etkili sonuçları vermektedir.
