DAMAR TIKANIKLIĞI VE ŞEKER
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Şeker Hastalığı ve Damar Tıkanıklığı İlişkisi
Şeker hastalığı (diyabet), damar tıkanıklığı gelişimindeki en kritik risk faktörlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Diyabet, damar duvarlarını yaygın bir şekilde tahrip ederek sadece tek bir bölgede değil, vücudun genelinde yaygın damar darlıkları oluşmasına neden olur. Bu durum, hem kalp hem de bacak damarlarında ciddi kireçlenmelere, görme kayıplarına ve nihayetinde böbrek yetmezliğine yol açabilen kompleks bir süreci tetikler.
Diyabetin Damar Sağlığı Üzerindeki Tehlikeli Etkileri
Kanda glukoz miktarının uzun süreli yüksek seyretmesi (hiperglisemi), kalp ve damar hastalıkları ile doğrudan ilişkilidir. Diyabetli bireylerde damar sertliği (ateroskleroz), sağlıklı bireylere oranla hem çok daha erken yaşlarda gelişir hem de ilerleyen dönemlerde hızla kötüleşir. Türkiye'de 2010 verilerine göre erişkin nüfusun %7,4’ünde diyabet görülmektedir ve bu hastaların yaşam kalitesini en çok damar komplikasyonları tehdit etmektedir.
Diyabet ve Kalp Damar Hastalıkları Arasındaki İstatistiksel Gerçekler:
- Şeker hastalığı olan bireylerin, olmayanlara göre kalp damar hastalıklarından ölme riski 2 ila 4 kat daha yüksektir.
- Diyabet, diğer risk faktörlerinden bağımsız olarak koroner kalp hastalığı riskini %81 oranında artırır.
- 65 yaş ve üzeri diyabet hastalarının %68’i kalp damar hastalıkları, %16’sı ise felç (inme) nedeniyle hayatını kaybetmektedir.
- Diyabet kaynaklı ölümlerin %55’inden fazlası doğrudan kalp damar hastalıklarına bağlıdır.
Şeker Hastalığı Tanısı ve Kan Şekeri Değerleri
Bir kişinin diyabet hastası olup olmadığı Açlık Kan Şekeri (AKŞ) ölçümü veya Oral Glukoz Tolerans Testi (OGTT - Şeker Yükleme Testi) ile belirlenir. Sağlıklı bir bireyde açlık kan şekeri 120 mg/dl, tokluk kan şekeri (yemeğe başladıktan 2 saat sonra) ise 140 mg/dl seviyesini aşmaz.
| Durum | Açlık Kan Şekeri (AKŞ) | OGTT (2. Saat Değeri) |
|---|---|---|
| Sağlıklı | < 100 mg/dl | < 140 mg/dl |
| Gizli Şeker (Prediyabet) | 100 - 125 mg/dl | 140 - 199 mg/dl |
| Diyabet (Şeker Hastalığı) | 126 mg/dl ve üzeri | 200 mg/dl ve üzeri |
Tip 1 ve Tip 2 Diyabet Arasındaki Farklar
Tip 1 Diyabet: Pankreastaki insülin üreten beta hücrelerinin otoimmün bir süreçle zarar görmesi sonucu oluşur. Vücutta insülin yetersizliği hakimdir ve hastalar ömür boyu dışarıdan insülin almak zorundadır. Tüm diyabet olgularının yaklaşık %10'unu oluşturur.
Tip 2 Diyabet: Vücudun yeterli insülin üretememesi veya mevcut insülinin etkili kullanılamaması durumudur. Genellikle obezite ve kötü beslenme alışkanlıkları ile ilişkilidir. Ailesinde diyabet öyküsü olanlar, fazla kilolu bireyler, 4 kg üzerinde bebek doğuran kadınlar ve yoğun stres altında yaşayanlar yüksek risk grubundadır.
Diyabetin Neden Olduğu Ciddi Komplikasyonlar
Kontrolsüz seyreden kan şekeri, zamanla büyük ve küçük damarları (arteriopati) ve sinir sistemini (nöropati) tahrip ederek organ hasarlarına yol açar.
1. Kalp ve Damar Hastalıkları
Diyabet tüm atardamar sistemini etkileyerek kalp, bacak ve böbrek damarlarında daralmaya neden olur. Bu durum kalp krizi, yürüme güçlüğü ve bacaklarda iyileşmeyen yaralara sebebiyet verir. Şah damarındaki darlıklar ise felç riskini beraberinde getirir.
2. Retinopati (Göz Hasarı)
Diyabet, yetişkinlerdeki görme bozukluklarının en temel sebebidir. 15 yıl boyunca şekeri kontrolsüz seyreden hastaların %2'si görme yetisini tamamen kaybederken, %10'unda ağır görme bozuklukları gelişir.
3. Nefropati (Böbrek Hasarı)
Özellikle kontrolsüz Tip 1 diyabet hastalarının %40'ında, 50 yaşına geldiklerinde diyaliz veya böbrek nakli gerektirecek düzeyde ağır böbrek yetmezliği gelişebilmektedir.
4. Nöropati (Sinir Hasarı) ve Diyabetik Ayak
Diyabetik hastaların en az yarısında sinir hasarı görülür. Diyabetik nöropati, bacak ve ayaklarda duyu kaybına yol açtığı için hastalar oluşan yaraları fark edemezler. Bu durum, enfeksiyonun ilerlemesine ve nihayetinde amputasyon (uzuv kesilmesi) işlemine kadar gidebilir. Şeker hastaları, ayak altlarını her gün bir ayna yardımıyla kontrol etmelidir.
Klinik Gözlem ve Önemli Uyarı
Klinik tecrübeler göstermektedir ki; 50 yaşın üzerinde, 10 yıldır insülin kullanan ve katarakt ameliyatı geçirmiş bir kadına anjiyografi yapıldığında, kalp damarlarında darlık saptanma olasılığı neredeyse %100'dür. Bu durum, diyabetin damar sistemi üzerindeki kaçınılmaz etkisini net bir şekilde ortaya koymaktadır.
