Çölyak Hastalığında Beslenme
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Çölyak Hastalığı Nedir?
Çölyak hastalığı, ince bağırsağın Gluten adı verilen proteine karşı gösterdiği, ömür boyu süren ve kronikleşen bir hassasiyet ya da alerji durumudur. Bu hastalıkta, ince bağırsakta emilimi sağlayan ve villus olarak adlandırılan kıvrımlı yapıların tahrip olması sonucu yüzey alanı azalarak küçülür. Bu hasar neticesinde, tüketilen besinler vücut tarafından emilemez hale gelir ve ciddi besin yetersizliği tabloları ortaya çıkar.
Bu kronik durum nedeniyle hastaların; buğday, arpa, çavdar, yulaf ve bu tahıllardan üretilen hiçbir besini tüketmemesi hayati önem taşır. Hastalığın yönetimi tamamen beslenme alışkanlıklarının disipline edilmesine dayanmaktadır.
Çölyak Hastalığının Belirtileri Nelerdir?
Çölyak hastalığı, vücutta farklı sistemleri etkileyen geniş bir semptom yelpazesine sahiptir. En sık karşılaşılan çölyak belirtileri şu şekilde sıralanmaktadır:
- Karın bölgesinde belirgin şişkinlik
- Kansızlık (anemi)
- Sık sık büyük tuvalete çıkma isteği
- İştahsızlık ve buna bağlı zayıflık
- Çocuklarda ve gelişim çağındakilerde büyüme geriliği
- Kusma ve mide bulantısı
- Kronik yorgunluk ve keyifsizlik
- Kas zayıflığı
Çölyak Hastalığında Diyet Tedavisi
Çölyak hastalığının bilinen tek tedavisi, ömür boyu sürecek olan sıkı bir glutensiz diyettir. Bu süreçte tüketilmesi yasak olan ve serbest bırakılan gıdalar titizlikle ayrılmalıdır.
Tüketilmesi Yasak Olan Besinler
İçeriğinde gluten bulunan veya üretim aşamasında glutenle temas etmiş şu besinlerden kesinlikle uzak durulmalıdır:
- Tahıllar: Buğday, çavdar, arpa, yulaf ve bunlardan yapılan un, bulgur, irmik, makarna, şehriye, kuskus, ekmek, yufka, tarhana ve yarma.
- Pastane Ürünleri: Kek, pasta, kurabiye, bisküvi, börek, çörek, gofret, simit, kraker ve dondurma külahı.
- Hazır Gıdalar: Hazır çorbalar, hazır köfte harçları, una bulanmış her türlü besin, ketçap, mayonez, hardal, puding, çikolata ve hazır dondurmalar.
- İçecekler: Malt kullanılan bira, votka, cin gibi içecekler ile boza.
- Diğer: Sakız, soslu kuruyemişler ve gluten içeren hazır salçalar.
Tüketilmesi Serbest Olan Besinler
Beslenme planında güvenle yer verilebilecek glutensiz gıdalar şunlardır:
| Besin Grubu | Serbest Olanlar |
|---|---|
| Tahıl ve Baklagiller | Mısır, pirinç, patates, kuru baklagiller ve bunların unları |
| Taze Gıdalar | Her türlü sebze ve meyve çeşitleri |
| Protein Kaynakları | Her türlü taze et (işlenmemiş ve soslanmamış) |
| Yağlar | Tüm katkısız sıvı ve katı yağlar |
| Özel Ürünler | Etiketinde "Gluten İçermez" ibaresi bulunan tüm ürünler |
Çölyak Hastalarının Dikkat Etmesi Gereken Kritik Noktalar
Tedavinin başarısı için sadece besin seçimi yeterli değildir; çapraz bulaşma riskine karşı da son derece dikkatli olunmalıdır.
Glutenli ve glutensiz besinler hiçbir şekilde temas etmemelidir. Aynı mutfak tezgahı üzerinde, temizlik yapılmış olsa dahi, her iki grup besin bir arada hazırlanmamalıdır. Özellikle dış ortamlarda yemek yerken, salataların içine giren küçük bir galeta parçası bile ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle, dışarıda tüketilen her yemeğin içeriği sorgulanmalı ve bilinçli hareket edilmelidir.
Etiketsiz gıdalar tüketilirken şüphe duyulması halinde ürün reddedilmelidir. Ülkemizde satılan mısır ekmeklerinin çoğunda buğday unu karıştırıldığı unutulmamalıdır. Bu sebeple ürünler ya evde hazırlanmalı ya da sadece glutensiz ürün satan güvenilir yerlerden temin edilmelidir. Unutulmamalıdır ki gluten intoleransı seviyesi kişiden kişiye değişebilir; bu yüzden tedavi süreci mutlaka bir doktor ve diyetisyen kontrolünde planlanmalıdır.
