Çocukları kıyaslayarak yetiştirmek neden kötüdür?

Çocuklarda Kıyaslamanın Psikolojik Etkileri

Kıyaslanan bir çocuğun elinden, en temel hakkı olan kendisi olma şansını alıyoruz. Bu tutum, çocuğun bireysel kimliğini inşa etmesi yerine, sürekli bir başkasının gölgesinde kalmasına neden olur. Ebeveynlerin veya bakım verenlerin bu yaklaşımı, çocuğun ruhsal dünyasında derin izler bırakmaktadır.

Kıyaslamanın Alt Metni ve Çocuktaki Algısı

Bir çocuğu başkasıyla kıyasladığımızda, ona aslında şu tehlikeli alt mesajları veriyoruz:

• "Sen ancak diğeri kadar varsın."
• "Eğer onun gibi olursan varlığını benimsiyorum."
• "Olduğun halinle yeterli ve değerli değilsin."

Bu mesajlar, çocuğun öz kabul sürecini baltalayarak, sevgiyi ve onayı ancak bir rekabeti kazandığında hak edeceği inancını pekiştirir.

Sosyal İlişkilerde Kıyaslamanın Yarattığı Tahribat

Kıyaslama eyleminin mağduru sadece kıyaslanan çocukla sınırlı kalmaz. Bu süreçte çocukta biriken öfke ve yetersizlik duygusu, kendisine örnek gösterilen kişiye karşı olumsuz davranışlar sergilemesine yol açabilir. Bu durumun sosyal çevreye etkileri şu şekilde özetlenebilir:

Hiç içinde olmadığı bir rekabetin parçası haline getirilen "komşu çocuğu" veya akranlar da bu olumsuz durumdan payını alarak sağlıklı ilişki kurma zeminini kaybeder.

Yetişkinlik Döneminde Kıyaslanmanın İzleri

Çocuklukta maruz kalınan bu tutumlar, birey yetişkin olduğunda da etkisini sürdürmeye devam eder. Yetişkinlik döneminde kişi, kendi değerini belirlerken dışsal referanslara bağımlı hale gelir. Bu durumun günlük hayattaki yansımaları şunlardır:

1. Beden Algısı: Bedenimizle barışık olmanın şartını diğerlerinin fiziksel özelliklerine göre belirleriz.
2. Kariyer Memnuniyeti: İşimizden memnun olma durumunu, başkalarının kariyer basamaklarındaki konumuna göre değerlendiririz.
3. Yaşam Tarzı: Birçok kararı ve değerlendirmeyi kendi ihtiyaçlarımıza göre değil, "diğerine göre" şekillendirdiğimiz bir yaşam tarzı benimseriz.

Bazı "yetişkin çocuklarda" ise bu durum, diğerlerini manipüle ederek veya bastırarak kendini iyi hissetme hali şeklinde kronikleşebilir.

Öz Farkındalık İçin Sorulması Gereken Sorular

Geçmişin izlerinden sıyrılmak ve bugünkü davranışlarımızı anlamlandırmak için arada bir kendimize dönüp şu soruları sormalıyız:

• Birilerine sürekli olarak bir şey kanıtlamaya çalıştığım oluyor mu?
• Zihnim, bir türlü kendimi kanıtlayamadığım yetişkinlerle dolu olabilir mi?

Sonuç: Kendin Olmanın Değeri

Oysa kendimiz olmak; başta kendimize, bizi geçmişte kıyaslayanlara ve şu an ilişkide bulunduğumuz herkese verebileceğimiz en güzel hediyelerden biridir. Bireyin kendi özgünlüğünü kucaklaması, sağlıklı bir psikolojik yapının ve tatminkar bir yaşamın anahtarıdır.