Çocuklarda kronik ishal

İnce Bağırsak Fonksiyonları ve Emilim Süreci

İnce bağırsak; vücut için gerekli olan besinleri, elektrolitleri ve suyu seçici bir şekilde emerken, sindirilemeyen maddelerin uzaklaştırılmasını sağlar. Bu hayati işlevlerin sağlıklı bir şekilde yerine getirilebilmesi için yeterli bir bağırsak yüzey alanının bulunması kritik önem taşır. Bağırsak yüzeyinde yer alan mikrovillüs ve villüs olarak adlandırılan yapıların hasar görmesi veya sayılarının azalması, emilim alanının daralmasına yol açar.

Bağırsak fonksiyonlarının düzenli işlemesi için normal bağırsak hareketleri de gereklidir. Bağırsak hareketlerinin hızlanması durumunda sıvı geçişi çok hızlı gerçekleşir ve bu durum yeterli emilime izin vermez. Aksine, hareketlerin yavaşlaması ise sıvının duraklamasına ve bakterilerin çoğalmasına zemin hazırlayarak çeşitli sağlık problemlerine neden olur.

İshal Nedir? Kronik ve Persistan İshal Tanımları

Fizyolojik olarak ishal, dışkı yoluyla normalden fazla miktarda su kaybedilmesi olarak tanımlanır. Yaş gruplarına göre normal dışkı miktarları şu şekildedir:

Dışkı miktarının bu değerlerin üzerine çıkması genellikle anormal kabul edilir. İshalin süresine göre yapılan sınıflandırma ise şöyledir:

• Persistan (Dirençli) İshal: 2 haftadan uzun süren vakalar.
• Kronik (Süregen) İshal: 4 haftadan uzun süren vakalar.

Uzun süren ishallerde, hayati önem taşıyan besin maddeleri emilemeden vücuttan atıldığı için bu durumun hızlıca teşhis ve tedavi edilmesi gerekir.

Kronik İshalde Belirti ve Bulgular

Tanı sürecinde hastanın hikayesi ve fizik muayene bulguları belirleyici rol oynar. Dışkının sayısı, miktarı, kan veya mukus içeriği ile hastanın beslenme geçmişi detaylıca incelenmelidir. Fizik muayenede öncelik, hastanın hidrasyon durumunun değerlendirilmesidir; bu noktada en güvenilir kriter kısa sürede gerçekleşen kilo değişikliğidir.

Çocuğun gelişiminin akranlarından geri kalması, ishalin büyümeyi etkileyecek düzeyde ciddi olduğunu gösterir. Ayrıca kullanılan ilaçlar (antibiyotikler, laksatifler), hipertiroidi (tiroid bezinin fazla çalışması) veya nöroblastom ve lenfoma gibi kanser türleri de kronik ishalin nedeni olabilir. Bazı durumlarda kronik kabızlığı olan hastalarda taşma şeklinde ishal görülebilmektedir.

Tanı İçin Uygulanan Laboratuvar Tetkikleri

Kronik ishalin altında yatan nedeni belirlemek amacıyla kapsamlı dışkı tetkikleri yapılmalıdır. Bu tetkikler şunları içerir:

• Mikroskopik İnceleme: Lökosit görülmesi enfeksiyon veya iltihabi bağırsak hastalığına işaret eder.
• Dışkı pH ve Redüktan Madde: pH değerinin 5.5’ten az olması ve redüktan madde varlığı karbonhidrat emilim bozukluğunu gösterir.
• Yağ İçeriği: Dışkıda yağ bulunması emilim bozukluğu veya pankreatik enzim yetmezliğini düşündürür.
• Diğerleri: Parazit incelemesi, gizli kan testi ve kültür çalışmaları.

Kronik İshalin Nedenleri ve Tedavi Yaklaşımları

1. Enfeksiyonlar ve Bağışıklık Sistemi Sorunları

İki haftadan uzun süren ishaller, akut vakalara neden olan enfeksiyöz ajanlara bağlı gelişebilir. Özellikle bağışıklık sistemi zayıf olan çocuklarda veya HIV, Wiskott-Aldrich sendromu gibi immün yetmezliği olan hastalarda ishal süreci uzama eğilimindedir.

2. İltihabi Bağırsak Hastalıkları (Crohn ve Ülseratif Kolit)

Bağışıklık sisteminin aşırı aktifleşmesiyle oluşan bu hastalıklarda kanlı/kansız ishal, büyüme geriliği ve eklem ağrıları görülür. Tanı için bağırsak biyopsisi gerekirken, tedavide bağışıklığı baskılayan ilaçlar veya cerrahi yöntemler kullanılır.

3. Toddler (Oyun Çocuğu) İshali

6-24 aylık sağlıklı bebeklerde görülen, sindirilmemiş besin parçaları içeren ishal türüdür. Özel bir tedavisi yoktur; genellikle 2-4 yaş civarında kendiliğinden düzelir. Diyetteki aşırı meyve suyu ve sıvı tüketimi kısıtlanabilir.

4. Pankreas ve Karaciğer Yetmezlikleri

Kistik fibrozis, pankreas enzimlerinin salınımını bozarak emilim bozukluğuna ve kronik ishale neden olan genetik bir hastalıktır. Ayrıca Schwachman Diamond sendromu ve safra asit sentez bozuklukları da benzer tablolara yol açar. Tedavide eksik olan enzimler yerine konur.

5. Çölyak Hastalığı ve Besin Alerjileri

• Çölyak Hastalığı: Glüten proteinine karşı hassasiyet sonucu villüslerin düzleşmesidir. Kesin çözüm ömür boyu glutensiz diyet uygulamaktır.
• İnek Sütü Protein Alerjisi: Çocuklarda en sık görülen alerjidir. Tedavide süt ürünleri diyetten çıkarılır; alternatif olarak soya bazlı formüller denenebilir.
• Giardia Lamblia: Bu parazit tedavi edilmezse büyüme geriliğine yol açabilir.

6. Bağırsak Hücresi Kaynaklı ve Genetik Bozukluklar

• Postenterit Enteropati: Enfeksiyon sonrası geçici laktaz enzimi kaybıdır. Laktozsuz beslenme ile 4-8 haftada düzelir.
• Kısa Bağırsak Sendromu: Ameliyatla bağırsak çıkarılması sonrası oluşur; adaptasyon için hızlıca ağızdan beslenmeye geçilmelidir.
• Enzim Eksiklikleri: Doğuştan laktaz, sükraz-izomaltaz veya glikoz-galaktoz emilim bozuklukları ciddi ishal nedenidir. Tedavi, ilgili şekerin diyetten çıkarılmasıdır.
• İntestinal Lenfanjiektazi ve Abetalipoproteinemia: Lenf kanallarındaki bozukluklar veya yağ taşıma sorunlarıdır. Orta zincirli yağ asitlerinden zengin diyetler tedaviye yardımcı olabilir.