Çocuklarda hashimato tiroiditi

Çocuklarda Hashimoto Tiroiditi Nedir?

Hashimoto tiroiditi, ilk kez 1912 yılında tanımlanmış ve yaklaşık 40 yıl sonra otoimmün bir bozukluk olduğu, yani vücudun bağışıklık sisteminin kendi dokularına saldırması sonucu oluştuğu anlaşılmıştır. Bu hastalık, tiroid dokusuna karşı gelişen tiroid antikorlarının kanda yükselmesi ile karakterize bir durumdur. Çocukluk çağında tiroid sağlığını doğrudan etkileyen bu rahatsızlık, uzman takibi gerektiren ciddi bir süreçtir.

Çocuklarda Görülme Sıklığı ve Risk Grupları

Bu hastalık kız çocuklarında, erkeklere oranla çok daha sık görülmektedir. Çocukluk yaş grubunda en fazla ergenliğin erken ve orta dönemlerinde ortaya çıkan Hashimoto tiroiditi, dört yaş altındaki çocuklarda ise oldukça nadir gözlemlenir. Adölesan döneminde karşılaşılan guatr vakalarının %40'ının temel nedeni bu hastalıktır.

Bağışıklık sistemini ilgilendiren bir hastalık olması sebebiyle, Hashimoto tiroiditi diğer otoimmün rahatsızlıklarla birlikte seyredebilir. Bu hastalıkla birlikte görülme ihtimali yüksek olan durumlar şunlardır:

• Tip 1 Diyabetes Mellitus: İnsülin bağımlı şeker hastası olan çocukların %20'sinde Hashimoto görülür.
• Hipoparatiroidi: Paratiroid bezinin az çalışması durumu.
• Böbrek Üstü Bezi Yetmezliği: Adrenal bezlerin fonksiyon kaybı.

Hashimoto Tiroiditinin Nedenleri: Genetik ve Çevresel Faktörler

Hastalığın oluşumunda hem genetik hem de genetik olmayan faktörler rol oynamaktadır. Çocukluk çağında spesifik bir kalıtım modeli tanımlanmamış olsa da, hastalığın ailesel geçişli olduğuna dair güçlü kanıtlar mevcuttur. Hastaların birinci derece akrabalarının yaklaşık yarısında tiroid antikorları pozitif bulunmaktadır.

Genetik tabanlı olmayan (endojen ve eksojen) nedenler ise şu şekilde sıralanabilir:

Özellikle Japonya ve Amerika gibi iyot alımının yüksek olduğu bölgelerde hastalık sıklığının arttığı saptanmıştır. İyot eksikliği olan bölgelerde yapılan iyot desteği çalışmaları, hastalık sıklığının 3 kat artmasına neden olabilmektedir. Diyetteki fazla iyot, tiroid bezine karşı gelişen bağışıklık yanıtını tetiklemektedir.

Klinik Bulgular ve Belirtiler

Çocukluk ve adölesan dönemindeki Hashimoto vakalarında ilk bulgular değişkenlik gösterebilir. Tiroid hormon düzeyleri tamamen normal olabileceği gibi, hipotiroidi (az çalışma) veya hipertiroidi (çok çalışma) tabloları da görülebilir. Hastaların en yaygın başvuru nedeni boyunda fark edilen şişlik (guatr) şikayetidir.

Klinik muayenede saptanan tipik özellikler şunlardır:

• Guatrın büyüklüğü değişkendir.
• Tiroid bezi elle muayenede lastik kıvamında, yüzeyi düzensiz ve ağrısızdır.
• Tiroid dokusu içinde bir veya birden fazla nodül gelişebilir.
• Hipotiroidi gelişen çocuklarda büyüme geriliği ve okul performansında azalma dikkat çekicidir.

Tanı Yöntemleri

Hashimoto tiroiditi tanısı, kanda spesifik tiroid antikorlarının ölçülmesiyle konur. Tanı sürecinde kullanılan temel parametreler şunlardır:

1. Anti-TPO: Olguların %90'ında yüksek bulunur.
2. Anti-Tg: Olguların %20-50'sinde yüksek saptanır.
3. Hormon Testleri: Antikor yüksekliği durumunda Serbest T3, Serbest T4 ve TSH düzeyleri incelenir.
4. Tiroid Ultrasonu: Normalde homojen olması gereken tiroid dokusu, bu hastalıkta heterojen ve yamalı bir görünüm sergiler.

Tedavi ve İzlem Süreci

Hashimoto tiroiditli çocuklarda tedavi yaklaşımı, tiroidin çalışma kapasitesine göre belirlenir. Eğer hastada aşikar hipotiroidi mevcutsa, mutlaka ilaç tedavisine başlanmalıdır. Tiroid fonksiyonları normal (eutiroid) seyreden vakalarda ise başlangıçta ilaç tedavisine gerek duyulmaz; ancak bu hastalar belirli aralıklarla hormon düzeyleri açısından izlenmelidir.

Takip sürecindeki kritik noktalar şunlardır:

• Yıllık Ultrason Kontrolü: Nodül varlığı düzenli olarak denetlenmelidir.
• İnce İğne Aspirasyon Biyopsisi: 1 cm'in üzerindeki nodüllerde yapının değerlendirilmesi için gereklidir.
• Cerrahi Müdahale: İlaç tedavisine yanıt vermeyen, çok büyük ve nefes/yemek borusuna bası yapan guatrlarda bir seçenek olarak değerlendirilir.

Doç. Dr. Ergun Çetinkaya
Pediatrik Endokrinoloji Uzmanı