Cinsiyetçi Çocuklar Yetiştirmeyin

Toplumsal Cinsiyet Rolleri ve Çocuklukta Başlayan Cinsiyetçilik

Cinsiyetçilik yolculuğu, henüz bebeklik döneminde kız çocuklarına pembe, erkek çocuklarına ise mavi renklerin atanmasıyla başlar. Bu süreç, kız çocuklarına bebeklerin, erkek çocuklarına ise araba ve silahların oyuncak olarak sunulmasıyla derinleşir. Aileler farkında olmadan oğullarına sergilemeyi ve dışa dönük olmayı, kızlarına ise kapanmayı ve gizlenmeyi öğretir. Bu durum, erkek çocuğun babasıyla dışarıdaki işlere yönelmesi, kız çocuğun ise annesiyle mutfakta vakit geçirmesiyle pekişir.

Peki, her geçen gün daha da cinsiyetçi bir yapıya bürünen bu toplumda, cinsiyetçi olmayan çocuklar yetiştirmek nasıl mümkün olabilir? Bu sorunun yanıtı, biyolojik cinsiyet ile toplumsal cinsiyet arasındaki ayrımı net bir şekilde anlamaktan geçmektedir.

Biyolojik Cinsiyet ve Toplumsal Cinsiyet Arasındaki Farklar

Doğumla birlikte getirilen biyolojik cinsiyet, hayat rollerimizdeki farklılıkları oldukça kısıtlı bir alanda oluşturur. Buna karşın, toplumun bireylere biçtiği toplumsal cinsiyet rolleri, hayattaki konumumuzu en baştan belirleyen temel unsurdur. Biyolojik özelliklerin aksine toplumsal cinsiyet, bir sosyal yapılandırma sonucudur ve kesinlikle değiştirilebilir bir nitelik taşır.

Birçok toplumda kadın ve erkek, farklı kapasitelere sahip canlılar olarak görülür. Bu bakış açısına göre her iki cinsiyetin de belirgin sınırlarla ayrılmış imkânları, rolleri ve sorumlulukları bulunmaktadır. Bu ayrımın en somut göstergesi, kamusal alanın (dış işleri) erkeklere, ev içi özel alanın (iç işleri) ise kadınlara "doğal" olarak paylaştırılmasıdır.

Toplumsal Cinsiyetin Öğrenilme Süreci

Biyolojik cinsiyet farklılıkları doğuştan gelir ve öğrenilmemiştir; ancak toplumsal cinsiyet farklılıkları sosyalleşme sürecinde kazanılır. Bu roller kültürden kültüre ve bireyden bireye değişiklik gösterebilir. Toplumun bireye dayattığı bu kalıplar, gerçek olmayan ancak bireyin yaşamını şekillendiren güçlü sınırlardır.

Toplumun Kadın ve Erkeğe Biçtiği Roller

Toplum, kadınların daha duyarlı, bakım verici ve ilgili olmalarını bekleyerek onları öğretmenlik veya hemşirelik gibi mesleklere yönlendirir. Erkeklerin ise bağımsız, atılgan ve kuvvetli olmaları beklenerek mühendislik veya askerlik gibi alanlarda konumlanmaları istenir. Bu beklentiler, bireylerin gerçek potansiyellerinden ziyade toplumun kalıplarını yansıtır.

Toplumun kadın ve erkeğe atfettiği karakteristik özellikler şu şekilde özetlenebilir:

• Kadın: Doğurgan, anne, nazik, merhametli, itaat eden, duygusal, edilgen, evi çekip çeviren, fedakâr ve pasif.
• Erkek: Güçlü, baba, koruyucu, karar alan, akıllı, etkin, mantıklı, ağırbaşlı, baskın, risk alan ve aktif.

Cinsiyetçi Kültürle Mücadele ve Çözüm Yolları

Toplumların gelişmesi için toplumsal cinsiyet rollerinin daha gerçekçi ve eşitlikçi bir şekilde yeniden tanımlanması zorunludur. Patriyarki (ataerkil yapı) değişmedikçe, bu roller cinsiyetçi kültürün bir ürünü olarak varlığını sürdürecektir. Gerçek bir değişim için sadece kadınlara yönelik önlemler yeterli değildir; mevcut erkek iktidarının tüm alanlarını ve erkek yaşam biçimlerini kapsayan köklü bir zihniyet değişikliği gereklidir.

Toplumsal cinsiyet rolleri sadece kadınlar için değil, erkekler için de ciddi sıkıntılar yaratmaktadır. Erkeklerin üzerindeki sürekli maddi sorumluluk ve "sahip olma" baskısı, saldırganlık sorunlarının temel nedenlerinden biridir. Çözüm, ev içi alan ile iş gücü piyasası ve siyaset gibi ev dışı alanlardaki güç ilişkilerinin yeniden yapılandırılmasından geçer.

Gelecek Nesiller İçin Değişim Zamanı

Toplumdaki değişimlerin tam anlamıyla yerleşmesi ancak üçüncü kuşakta mümkün olmaktadır. Bugün kendimizden başlayarak yanlış toplumsal cinsiyet rollerinden sıyrılmamız, torunlarımızın cinsiyetçi olmayan bir dünyaya doğma şansını artıracaktır. Eşitlikçi bir gelecek inşa etmek, doğru çabayı göstermek ve bu değişimi gerçekten istemekle mümkündür.

Dr.phil. R. Meltem KAVCAR SIRMALI
9 Mart 2018