Bulimia nervoza - bir yeme bozukluğu
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Bulimia Nervoza: Tıkınırcasına Yeme ve Arınma Döngüsü
Bulimia Nervoza (BN), bireyin kısa sürede olağan dışı miktarlarda gıda tükettiği yeme ataklarını takiben, bu gıdaların kilo aldırıcı etkisinden kurtulmak amacıyla sergilediği aşırı ve sağlıksız çabalarla karakterize bir yeme bozukluğudur. Bu rahatsızlığa sahip kişiler, tıkınırcasına yeme krizlerinin ardından suçluluk ve utanç duyarak bilinçli dışa atım yöntemlerine başvururlar. Kilo alımını engellemek için başvurulan bu yöntemler arasında kusma, oruç tutma, aşırı spor yapma, idrar söktürücü veya laksatif kullanımı yer almaktadır.
Yeme Bozukluklarının Sınıflandırılması ve Temel Farklar
Yeme bozuklukları; vücut ağırlığı takıntısı, beden şekline dair olumsuz düşünceler ve duygulanım bozukluklarıyla seyreden, tedavi edilmediğinde ölümle sonuçlanabilen ciddi sağlık sorunlarıdır. Bu bozukluklar temel olarak üç ana gruba ayrılır:
- Anoreksiya Nervoza: Yemek yemeyi tamamen durdurma eğilimi.
- Bulimia Nervoza: Aşırı yeme atakları ve ardından gelen kusma davranışı.
- Başka Türlü Adlandırılamayan Yeme Bozuklukları: Kusma olmaksızın aşırı yeme veya yiyecekleri yutmadan çıkarma gibi normal dışı alışkanlıklar.
Önemli bir ayrım olarak; yeme bozuklukları, genellikle bebek ve küçük çocuklarda görülen, organik veya nonorganik nedenlerden kaynaklanan beslenme bozukluklarından farklı bir klinik tabloya sahiptir.
Bulimia Nervoza Belirtileri ve Fiziksel Zararları
Bulimikler, anoreksiklerin aksine yeme davranışlarındaki anormalliğin farkındadırlar; ancak bu durumun bedenlerine ve ruhsal yapılarına verdiği zararın boyutunu tam olarak kavrayamazlar. Süreç ilerledikçe, başlangıçta bilinçli yapılan eylemler yerini istemsiz mide bulantısı ve kusmaya bırakır. Hastalığın fiziksel sonuçları arasında şunlar yer almaktadır:
- İlaç kullanımına bağlı şişkinlik ve ödem.
- Sürekli kusma nedeniyle sıvı ve elektrolit kayıpları.
- Halsizlik ve ciddi gastrointestinal şikâyetler.
- Yemek borusunda hasar ve rektumda incelme.
DSM-IV-TR Tanı Kriterlerine Göre Bulimia Nervoza
Bir kişiye Bulimia Nervoza tanısı konulabilmesi için DSM-IV-TR standartlarına göre aşağıdaki kriterlerin karşılanması gerekir:
- Yinelenen Tıkınırcasına Yeme Epizodları: Belirli bir zaman diliminde (örneğin 2 saat), çoğu insanın yiyebileceğinden çok daha fazla miktarda gıdayı kontrolünü kaybederek tüketmek.
- Uygunsuz Dengeleyici Davranışlar: Kilo alımını önlemek için kusma, ilaç suistimali veya aşırı egzersiz gibi yöntemlerin tekrarlanması.
- Sıklık ve Süre: Bu davranışların 3 ay boyunca haftada en az iki kez tekrarlanması.
- Beden Algısı: Kişinin öz değerlendirmesinin vücut şekli ve ağırlığından aşırı derecede etkilenmesi.
Bulimia Nervoza Tipleri
| Tip | Tanımlama |
|---|---|
| Çıkartma Olan Tip | Epizod sırasında düzenli olarak kendi kendine kusma, laksatif veya diüretik kullanımı görülür. |
| Çıkartma Olmayan Tip | Kusma veya ilaç kullanımı yerine; aç kalma veya aşırı egzersiz gibi dengeleyici yöntemler kullanılır. |
Psikolojik Profil ve Tetikleyici Unsurlar
Bulimik bireyler genellikle dışa dönük, kızgın ve dürtüsel bir yapıya sahiptirler. Dürtü kontrol zorluğu nedeniyle bu kişilerde madde kullanımı, duygudurum dengesizliği ve intihar girişimlerine daha sık rastlanabilir. Düşük özgüven, çocukluk döneminde yetersiz sevgi ve onay görme gibi faktörler, medyanın yarattığı ideal beden imgesi ile birleştiğinde hastalığı tetiklemektedir. Yalnızlık ve kabul görmeme gibi stresörler, aşırı yeme krizlerini başlatan temel unsurlardır.
Demografik Yapı ve Aile Öyküsü
Bulimia Nervoza genellikle 15 yaş ve üzerinde başlar ve hastaların %90'ını kadınlar oluşturur. Ergenlik döneminde vücuttaki yağ oranının artması, toplumsal güzellik algısıyla çatışan genç kızlarda bu bozukluğun gelişimini hızlandırabilir. Aile öyküleri incelendiğinde, hastaların ebeveynlerini genellikle "uzak ve reddedici" olarak tanımladıkları görülür. Psikolojik perspektifte yeme nöbetleri anneyle bütünleşmeyi, kusma ise ayrışma ve bireyselleşme çabasını temsil edebilmektedir.
Tedavi Yöntemleri ve İyileşme Süreci
Bulimia hastaları, anoreksiklerin aksine yardım almayı reddetmezler ve iyileşme konusunda daha isteklidirler. Tedavi, multidisipliner bir ekip işidir ve şu uzmanlık alanlarını kapsar:
- Dâhiliye Uzmanı: Bozulan fizyolojik dengenin takibi.
- Endokrinolog ve Jinekolog: Hormonal sorunlar ve adet düzensizliklerinin tedavisi.
- Psikoterapist: Tetikleyicilerle baş etme teknikleri ve uzun soluklu psikoterapi.
- Farmakoterapi: Dürtü kontrolünü ve eşlik eden depresyonu iyileştirmeye yönelik ilaç tedavisi.
Araştırmalar, uygun tedavi ve takip ile hastaların yarısından fazlasının beş yıl içinde sağlığına kavuştuğunu göstermektedir. Ancak tedavi geciktikçe sosyal ilişkilerde bozulma ve özdeğer kaybı derinleşebilmektedir.
Dr.phil. R. Meltem KAVCAR SIRMALI
