BİR MÜSLÜMANIN PSİKOLOGA İHTİYACI YOKTUR (!)

Dini Sorumluluğun Temel Şartı: Akıl ve İrade

İslam hukukuna göre bir kişinin dini hükümlerden sorumlu tutulabilmesi için gerekli olan temel şartlardan biri akıllı olmak vasfıdır. Bu kavram, en yalın haliyle kişinin ne yaptığını bilmesi, iyi ile kötüyü birbirinden ayırt edebilecek muhakeme kabiliyetine sahip olması anlamına gelir. Ancak bireyin bu akli dengeyi ve iradi gücü sağlıklı bir şekilde kullanabilmesi, içinde yetiştiği çevresel faktörlerden bağımsız değildir.

Çocukluk Dönemi ve Bağlanma Biçimlerinin Yaşama Etkisi

İnsan, dünyaya geldiği andan itibaren özellikle ilk bakım veren kişiyle (genellikle anne) bir bağ kurar. Bu bağlanma biçimi, bireyin ilerideki tüm yaşantısına, sosyal ilişkilerine, hatta fiziksel temas şekillerine kadar sirayet eder. Bir kişinin tokalaşırken uyguladığı kuvvetten, romantik ilişkilerindeki tutumuna kadar her davranışta, hayatın ilk yıllarında kurulan bu bağın izlerini görmek mümkündür.

Baskıcı, otoriter ve kendini ifade etmesine izin verilmeyen bir ortamda büyüyen bir bireyin, sadece Müslüman olduğu için sağlıklı bir psikolojiye sahip olduğunu varsaymak gerçekçi değildir. Kendi kararlarını almasına izin verilmemiş, akletme yetisi kısıtlanmış ve sürekli cezalandırılmış bir çocuk, içsel gücünü keşfedemez. Bu durumdaki bir bireyin, hayatın zorlukları karşısında ihtiyaç duyduğu dayanma gücünü tek başına bulmasını beklemek, yaratılış fıtratına aykırı bir beklenti olabilir.

Travmalar ve İbadetle İyileşme Yanılgısı

Toplumda yaygın olan "Yaşadığı zorluklar karşısında Allah’a sığınır, olay çözülür" düşüncesi, bazen profesyonel desteğin önünü kesmektedir. İhmal edilmiş, istismara uğramış veya ağır travmalar yaşamış bir bireyin, bu derin yaraları sadece dini metinler okuyarak veya ibadet ederek tamamen iyileştirmesini beklemek her zaman mümkün olmayabilir.

Özellikle çocukluk döneminde maruz kalınan hatalı yaklaşımlar, bireyin Allah algısını da zedeleyebilir. Aşağıdaki tabloda, dini eğitim adı altında yapılan hatalı yaklaşımlar ve bunların olası sonuçları özetlenmiştir:

Ruh Sağlığı Desteği Almak Neden Garipseniyor?

Bir insanın fiziksel bir rahatsızlık için doktora gitmesi son derece doğal karşılanırken, ruh sağlığı uzmanına başvurması dindar kesimlerde bazen bir eksiklik gibi algılanmaktadır. Hayati kararlarını bir din büyüğüne danışmakta beis görmeyen bireylerin, kendini tanıma ve iyileşme yolunda bir uzmandan yardım almayı "ayıp" olarak görmesi ciddi bir çelişkidir.

Psikolojik destek almaktan kaçınmanın temelinde genellikle şu duygular yatar:

• Yardım almayı bir zayıflık veya küçülme olarak görmek.
• İçsel yaraların ortaya çıkmasından duyulan korku.
• Çevrenin "Müslüman adamın psikologda ne işi var?" şeklindeki baskısı.

Sonuç: Psikolojik Destek Bir Vesiledir

Psikoloğa gitmek inançla çelişen bir durum değil, aksine Allah'ın yarattığı ilimden yararlanma çabasıdır. Tıpkı tıbbi tedavi yöntemleri gibi, psikoloji de bir vesiledir ve bu yolla şifa aramak şirk değil, akli bir gerekliliktir. Bir Müslümanın psikoloğa ihtiyacı olmadığını iddia etmek, bazen İslam'ın yerdiği kibir ve büyüklenmecilik duygusunu içinde barındırabilir.

Gerçek anlamda sağlıklı bir Müslüman; herhangi bir yaratılmışın patolojik etkisi altında kalmayan, kendi seçimlerini özgürce yapabilen ve ne yaptığını bilen kişidir. Yazımızın başında belirttiğimiz "akıllı olmak" kavramını, tüm önyargılarımızdan arınarak yeniden düşünmemiz gerekmektedir.