Beden Algı Bozukluğu (Vücut Dismorfik Bozukluğu) nedir?

Beden Algı Bozukluğu Nedir?

Beden algı bozukluğu, kişinin dış görünümünde varsaydığı bir kusur ile aşırı derecede uğraşması ve bu hayali kusuru gizlemek amacıyla kompülsif davranışlar sergilemesi olarak tanımlanan psikolojik bir durumdur. Bu bozukluğun belirtileri genellikle süreğen ve ısrarcı bir yapıdadır; hatta zaman zaman sanrısal yoğunluğa ulaşabilmektedir. Bu şiddetli belirtiler, bireyin sosyal ve mesleki işlevselliğinde ağır bozulmalara yol açmaktadır.

Estetik Kaygılar ve Toplumsal Faktörler

Görünümüyle ilgili yoğun kaygılar yaşayan bireyler, bu durumu düzeltmek amacıyla sıklıkla birden fazla kozmetik cerrahi veya dermatolojik girişime başvurmaktadır. Sosyal medya, televizyon dizileri ve magazin dergilerinde verilen alt mesajlar; zayıflık ve belirli bir fiziksel görünümün toplum tarafından takdir edilmesi, bu süreci tetikleyen unsurlar arasındadır. Güzelliğin bir öncelik olarak sunulması ve kozmetik işlemlere erişimin kolaylaşması, kişilerin bedenleriyle aşırı uğraşmalarına neden olmaktadır.

Yaygınlık ve Risk Grupları

Bu bozukluğa sahip bireyler, yaşadıkları belirtiler nedeniyle öncelikle psikiyatristler yerine plastik cerrahi, endokrinoloji veya cildiye gibi kliniklere yönelmektedir. Ayrıca saç ekimi, botoks ve elektroliz gibi işlemler için hekim olmayan kişilere de başvurabildikleri görülmektedir. Bu durum, hastalığın gerçek yaygınlığını belirlemeyi zorlaştırmaktadır. Mevcut veriler ışığında beden algı bozukluğu ile ilgili şu istatistikler öne çıkmaktadır:

• Kadınlarda erkeklere oranla daha sık görülür.
• Bekar bireylerde evlilere oranla daha yaygındır.
• Hastaların yaklaşık beşte biri intihar girişiminde bulunmaktadır.

Hastalığın Başlangıcı ve Tanı Süreci

Beden algı bozukluğu genellikle ergenlik döneminde baş gösterse de bireyler bu durumun bir hastalık olduğunu fark etmeden uzun yıllar geçirebilmektedir. Dünya genelinde ve ülkemizde yapılan araştırmalar, hastalığın başlangıç yaşının ortalama 16-18 aralığında olduğunu göstermektedir. Ancak, hastaların psikiyatri kliniklerine ilk başvurma yaş ortalaması 32-33 civarındadır. Bu durum, hastaların tanı almadan yetişkinlik dönemine kadar bu yükle yaşadıklarını kanıtlamaktadır.

Psikiyatrik Tedaviye Geç Başvurma Nedenleri

Hastaların uzman yardımı almaktan kaçınmalarının temelinde, belirtilerinden duydukları utanç duygusu ve özel olarak sorulmadıkça bu sorunlardan bahsetmemeleri yatmaktadır. Bir diğer önemli etken ise hastaların bu belirtilerin psikolojik kökenli olduğunu yadsıma eğilimidir. Bu sebeple psikolog veya psikiyatrist yerine; diş hekimi, plastik cerrah veya estetik merkezlerini tercih etmektedirler.

Odaklanılan Vücut Bölgeleri ve Kompülsif Davranışlar

Araştırmalar, hastaların %93'ünün zihinsel uğraşılarının yüz ve kafa bölgesindeki organları kapsadığını göstermektedir. Bireyler sıklıkla burun, saç, göz, deri ve diş gibi bölgelerin yanı sıra göğüs, bacak, kalça ve cinsel organlara odaklanmaktadır. Hastaların %93.3'ünde görülen kompülsif davranışların başında ise sürekli ayna kontrolü gelmektedir.

Birey, varsaydığı kusuru ayna, cam veya pencere gibi yansıtıcı yüzeylerde sık sık kontrol etme ihtiyacı hisseder. Ayrıca çevresindeki kişileri bu kusura inandırmaya çalışmak veya onlardan onay almak adına sürekli sorular sorar. Hastalığın ilerleyen dönemlerinde, bu uğraşılar sanrısal düzeye ulaşarak ciddi düşünce bozukluklarına dönüşebilir.

Eşlik Eden Ruhsal Bozukluklar ve Kişilik Bozuklukları

Beden algı bozukluğu olan bireylerde kişilik bozukluğu görülme oranı oldukça yüksektir. Türkiye'de yapılan bir çalışmada, bu hastaların %92'sinde en az bir kişilik bozukluğu tespit edilmiştir. Hastalığa en sık eşlik eden durumlar aşağıda tablolanmıştır:

Sonuç olarak bu tablo; sık hastaneye yatış, gereksiz cerrahi müdahaleler ve ciddi yeti yitimi ile sonuçlanabilen, multidisipliner takip gerektiren klinik bir durumdur.