BACAK ATARDAMAR TIKANIKLIĞI TEDAVİSİ ARAŞTIRMALARI
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Akut Bacak İskemisi: Tanımı ve Klinik Belirtileri
Akut bacak iskemisi, bacaklardaki kan akışının 14 gün veya daha kısa sürede aniden yetersizleşmesi durumunu ifade eder. Bu tablo, hızlı müdahale gerektiren ciddi bir damar hastalığıdır. Hastanın klinik muayenesinde saptanan 6 temel bulgu, tanının konulmasında hayati önem taşır. Bu bulgular; ağrı, solukluk, nabızsızlık, hissizlik, hareket ettirememe ve soğukluk olarak sıralanmaktadır.
Nedenleri ve Risk Faktörlerine Göre Ayırıcı Tanı
Akut bacak iskemisinin altında yatan nedenler, hastanın geçmişine ve risk faktörlerine göre değişkenlik gösterir. Herhangi bir risk faktörü bulunmayan bir hastada aniden gelişen soğuk bacak şikayeti, genellikle atrial fibrilasyona bağlı emboliyi işaret eder. Buna karşın, uzun süreli sigara kullanımı ve diyabet öyküsü olan, yürürken bacak ağrısı çeken hastalarda neden genellikle atherosklerotik plağa bağlı tam tıkanmadır.
Günümüz tıp pratiğinde en sık karşılaşılan akut bacak iskemisi nedeni ise tromboze bypass greftleridir. Bu nedenle hastanın daha önce geçirdiği cerrahi veya endovasküler müdahalelerin bilinmesi, tedavi planlaması açısından son derece kritiktir.
Tedavi Yöntemleri ve Acil Müdahale Kriterleri
Tedavi sürecinde kas zayıflığı, iskeminin ilerleyişini belirleyen en önemli parametredir. Yeni başlayan kas zayıflığı durumunda, iskeminin kalıcı hasar bırakmaması için acil müdahale şarttır. Tedavi protokolleri şu şekilde uygulanır:
- Kas Zayıflığı Varsa: Pıhtı eritici yöntemler başarısız olursa hasta vakit kaybetmeden ameliyata alınmalıdır.
- Kas Zayıflığı Yoksa: Pıhtı eritici ilaçlar ve girişimsel radyolojik tedaviler öncelikli olarak tercih edilir.
- Sinir Hasarı Varsa: Sinir hasarı bulguları saptanan hastalar, kan akımının hızla sağlanması amacıyla doğrudan cerrahiye yönlendirilir.
Damar tıkanıklığı çok kısa değilse, hastaya genellikle bir gece boyunca pıhtı eritici ilaç tedavisi uygulanır. Ertesi gün yapılan kontrol anjiyografisinde pıhtı tamamen temizlenene kadar işleme devam edilir; gerekirse balon anjiyoplasti veya trombektomi uygulanır. Pıhtı temizlendikten sonra ortaya çıkan darlıklar ise stent veya balon ile tedavi edilir.
Kritik Ayak İskemisinde Aterektomi (Damar Tıraşlaması)
Kritik ayak iskemisi, bacak damar hastalıklarının en şiddetli evresidir ve yüksek oranda amputasyon (bacak kesilmesi) veya ölüm riski taşır. Genellikle diz altı damarların tıkanıklığından kaynaklanan bu durumda, sertleşmiş kalsifiye plakları temizlemek için aterektomi (damar tıraşlaması) sistemleri kullanılır.
Aterektomi Sistemlerinin Çeşitleri
Farklı çalışma prensiplerine sahip olan aterektomi sistemleri şu şekilde sınıflandırılır:
| Sistem Tipi | Cihaz Örneği | Çalışma Prensibi |
|---|---|---|
| Ekstirpativ | Silverhawk, Turbohawk | Plakların keskin uçlarla tıraşlanması |
| Ablatif | Lazer (Spectranetics) | Trombus ve plağın parçalanarak uzaklaştırılması |
| Rotasyonel | Rotablator | Yüksek hızla dönen uçla plağın parçalanması |
| Aspirasyonal | Jetstream | Kesilen plakların sıvı ile yıkanıp geri alınması |
| Orbital | Diamondback | Elmas uçlu taç ile plağın mikroskobik parçalara ayrılması |
Diamondback sistemi, küçük çaplı teknolojisi sayesinde ayak bileğinden girilerek diz altı damar tıkanıklıklarının tedavisinde önemli bir avantaj sağlar.
İliak Arter Tıkanıklıklarında Stent Seçimi
İliak arter tıkanıklıklarının endovasküler tedavisinde kullanılan kendinden genişleyen stentler ile balon ile genişleyebilen stentler arasında yapısal farklar mevcuttur. Yapılan araştırmalar, bu iki yöntem arasındaki etkinlik farkını ortaya koymuştur:
- Kendinden Genişleyen Stentler: Daha esnektir ancak radyal kuvvetleri daha düşüktür. 12 aylık restenoz (tekrar daralma) oranı %6.1 olarak saptanmıştır.
- Balon ile Genişleyen Stentler: Daha rijit (sert) yapıdadır ve daha yüksek doğrulukla yerleştirilirler. Ancak 12 aylık restenoz oranı %14.9 ile daha yüksektir.
Sonuç olarak, iliak arter oklüzyonlarının tedavisinde kendinden genişleyebilen stentlerin kullanılması klinik olarak daha efektif bir yaklaşım sunmaktadır.
