ANTİBİYOTİK İRRİTABL BARSAK HASTALIĞI VE BARSAK MİKROBİYOTASI: GÖRÜNMEYEN TEHLİKE

İnsan Vücudunun Görünmez Devrimi: Mikrobiyom

İnsan vücudu, yaklaşık 100 trilyon hücreden oluşan devasa bir yapı olsa da, bağırsaklarımızda barınan bakteri sayısı bu rakamın tam 10 katıdır. Bir başka deyişle, biyolojik varlığımızın onda dokuzunu bakteriler, yalnızca onda birini insan hücreleri oluşturur. Geçtiğimiz yüzyılda ihmal edilen bu devasa organizma etkileşimi, günümüzde moleküler mikrobiyolojik testler sayesinde detaylıca ölçülebilmektedir.

ABD, Avrupa Birliği ve Çin gibi gelişmiş devletler, insan mikrobiyom projeleri kapsamında bu alana yüz milyonlarca dolarlık yatırım yapmaktadır. Bu çalışmalar, insan sağlığının temel taşlarından birinin bağırsak florası olduğunu kanıtlar niteliktedir.

Mikrobiyota Yapısını Etkileyen Faktörler ve Gelişim Süreci

Araştırmalar, tüm insanların mikrobiyom yapısının %50’sinin ortak olduğunu, geri kalan kısmın ise çeşitli etkenlere bağlı olarak kişiselleştiğini göstermektedir. Mikrobiyota gelişimi, doğumdan itibaren başlayarak 5 yaşına kadar olgunlaşır ve erişkin formuna ulaşır. Yaşlılık döneminde ise bu hassas denge yeniden bozulma eğilimine girer.

Bağırsak mikrobiyotası ile bağışıklık sistemi arasında doğrudan bir ilişki bulunur. Mikrobiyotadaki bozulmalar, tıp literatüründe disbiyozis olarak adlandırılır ve pek çok kronik hastalıkla ilişkilendirilir:

• Metabolik Hastalıklar: Obezite, Tip 1 ve 2 Diyabet, Metabolik Sendrom.
• Sindirim Sistemi: İnflamatuvar bağırsak hastalığı (İBH), Çölyak, İrritabl Bağırsak Sendromu (İBS).
• Psikolojik ve Nörolojik: Otizm, depresyon, ruhsal bozukluklar.
• Otoimmün ve Diğer: Romatoid artrit, alerjik hastalıklar, kanser ve kalp hastalıkları.

Özellikle kolon kanseri vakalarında, kanserojen bir bakteri yapısının hakim olduğu bilimsel olarak kanıtlanmıştır.

Antibiyotik Kullanımı ve Bağırsak Florası Üzerindeki Tahribat

Bağırsak sağlığını etkileyen mide asidi ve peristaltizm gibi içsel faktörlerin yanı sıra; diyet, prebiyotikler ve ilaçlar gibi çevresel faktörler de kritik rol oynar. Bu faktörler arasında antibiyotikler, mikrobiyota üzerinde en yıkıcı etkiye sahip unsurların başında gelir.

Avrupa'da yapılan çalışmalar, antibiyotik kullanımı sonrası bazı hastalarda bağırsak mikrobiyotasının 3 yıla kadar eski haline dönemediğini göstermektedir. Özellikle geniş spektrumlu antibiyotikler, normalde nadir bulunan Verrumicrobia grubu bakterilerin kontrolsüz çoğalmasına neden olmaktadır.

Beyin-Bağırsak İlişkisi: İkinci Beynimiz

Stresli anlarda yaşanan karın ağrısı ve şişkinlik gibi durumlar, beynin bağırsakları etkilediğinin bir göstergesidir. Ancak güncel bilimsel veriler, bu ilişkinin çift yönlü olduğunu kanıtlamaktadır. Bağırsak florası bozulduğunda; panik atak, kaygı bozukluğu, dikkat eksikliği ve hafıza sorunları gibi psikiyatrik semptomlar tetiklenebilmektedir.

Toplumun %15'ini etkileyen İrritabl Bağırsak Sendromu (İBS), bu etkileşimin en net örneğidir. İBS hastalarında depresyon ve panik atak görülme sıklığı oldukça yüksektir. Besin zehirlenmesi gibi durumlarda bilinçsiz antibiyotik kullanımı, florayı kalıcı olarak bozarak İBS gelişimine ve beraberinde psikiyatrik hastalık riskinin 3-4 kat artmasına yol açabilmektedir.

Sonuç: Akılcı Antibiyotik ve Probiyotik Kullanımı

Enfeksiyon hastalıklarında antibiyotikler kuşkusuz hayat kurtarıcıdır. Ancak bu ilaçların mikrobiyota üzerindeki hasarını minimize etmek için akılcı kullanım şarttır. Antibiyotik tedavisi zorunlu olduğunda, yanında probiyotik (yararlı bakteri) takviyesi kullanmak, oluşan hasarı tamamen yok etmese de önemli ölçüde azaltmaktadır. Gelecek nesillerin toplum sağlığını korumak adına, antibiyotik ve bağırsak mikrobiyotası ilişkisi daha derinlemesine incelenmelidir.