Anoreksiya nervosa

Gençlerde Yeme Bozuklukları ve Modern Dünyanın Etkileri

Günümüzde televizyon, dergiler ve kozmetik dünyasının zayıflığı idealize etmesi, gençlerin çok erken yaşlarda diyet yapmaya başlamasına neden olmaktadır. Bu durum, özellikle batı toplumlarında yeme bozuklukları sorununun eskisinden çok daha sık görülmesine yol açmıştır. Söz konusu problem sadece üst sosyoekonomik sınıflarla sınırlı kalmayıp, her kesimden gençte görülmekte ve başlangıç yaşı giderek düşmektedir.

Gençler arasında en sık karşılaşılan yeme bozuklukları anoreksiya nevroza ve bulimia nervosa olarak tanımlanan iki temel durumdur. Bu hastalıklar, hem fiziksel hem de psikolojik sağlığı ciddi şekilde tehdit eden süreçlerdir.

Anoreksiya Nevroza Nedir?

Anoreksiya nevroza, kişiyi zayıf olma arzusuyla adeta ölesiye açlık sınırına getiren çok ciddi bir bozukluktur. Bu hastalıkta birey, vücut ağırlığı olması gereken sınırın çok altında olsa dahi kilo almaktan veya şişmanlamaktan aşırı derecede korkar. Kişinin kendi vücut ağırlığını veya biçimini algılamasında ciddi bir algı bozukluğu mevcuttur.

Bu hastalık, erken dönemde müdahale edilmediği takdirde hastaneye yatış gerektirebilecek düzeyde tehlikeli ve ölümcül bir tabloya dönüşebilir. Ergenlik dönemindeki gençlerin bu risklere karşı yakından gözlemlenmesi hayati önem taşır.

Görülme Sıklığı ve Risk Grupları

Anoreksiya nevroza vakaları istatistiksel olarak belirli yaş ve cinsiyet gruplarında yoğunlaşmaktadır:

• Cinsiyet Faktörü: Kız çocuklarında görülme oranı erkeklere nazaran 10 ile 20 kat daha fazladır.
• Başlangıç Yaşı: En sık ergenlik yıllarının ortalarında başlamakla birlikte, erken yirmili yaşlarda da görülebilir.
• Kritik Eşik: 13 yaşından sonra hastalığın görülme sıklığı hızla artış gösterir.
• Genel Yaygınlık: Toplumda görülme sıklığı %0,5 ile %1 arasında değişmektedir.

Anoreksiya Nevroza Belirtileri ve Davranış Biçimleri

Bu hastalığa sahip gençler, kilo alma kaygısıyla iki temel davranış modeli sergileyebilirler. İlk grup, tıkınırcasına yeme nöbetleri sonrası kusma, idrar söktürücü veya bağırsak boşaltıcı ilaç kullanımına yönelir. İkinci grup ise yiyeceklerini aşırı kısıtlayarak minimum kalori almayı hedefler. Her iki grupta da aşırı egzersiz yapma eğilimi gözlenir.

Hastaların sergilediği diğer tipik davranışlar şunlardır:

• Yiyecekleri saklama veya ceplerinde taşıma,
• Tabaktaki yemekleri sürekli düzenleme,
• Yiyecek çalma eğilimi,
• Zihnin sürekli yemeklerle meşgul olması ve sürekli yemek tarifleri toplama,
• Başkaları için özenli sofralar hazırlama.

Kişilik Özellikleri ve Psikolojik Durum

Bu bireyler genellikle katı ve mükemmeliyetçi bir kişilik yapısına sahiptir. Sıklıkla içe dönük ve sinirli bir ruh hali sergilerler. Dikkat çekici bir şekilde, okul başarıları hastalığın ileri evrelerine kadar genellikle oldukça iyidir. Hastalar, yaşadıkları semptomları kendilerini özel kılan bir temel olarak gördükleri için genellikle tedaviyi reddederler.

Yeme Bozukluklarının Fiziksel Zararları

Hastalık tedavi edilmediğinde vücutta geri dönülemez hasarlar bırakabilir. Özellikle ergenlik öncesi başlayan vakalarda, beklenen kilo artışının olmaması ve ergenliğe girişte gecikme (puberte gecikmesi) en belirgin işaretlerdir.

Tedavi Yöntemleri

Yeme bozukluklarının tedavisi çok yönlü bir yaklaşım gerektirir. Hafif vakalar ayaktan takip edilebilirken, ağır kilo kaybı yaşayan hastaların mutlaka hastane yatışı yapılması gerekir. Tedavi süreci şu bileşenlerden oluşur:

1. Psikoterapi: Bireysel terapi süreçleri.
2. Aile Terapisi: Aile içi dinamiklerin düzenlenmesi.
3. İlaç Tedavisi: Eşlik eden depresyon veya kaygı bozuklukları için tıbbi destek.
4. Yatılı Tedavi: Hayati tehlike durumunda hastane gözetimi.

Uzm. Dr. Gökçe Küçükyazıcı
Çocuk ve Ergen Psikiyatristi