Anksiyete bozuklukları ve yaygın anksiyete bozukluğu (yab)
- Belirli bir düzeydeki kaygı motivasyon sağlarken, aşırı ve sürekli hale gelen kaygı günlük yaşamın işlevselliğini bozarak anksiyete bozukluklarına yol açabilir.
- Yaygın Anksiyete Bozukluğu, en az altı ay süren kontrol edilemeyen endişeler ve fiziksel belirtilerle karakterize edilen, genetik ve çevresel faktörlerden etkilenen bir durumdur.
- Anksiyete bozukluklarının tedavisinde ilaç desteği ile birlikte bilişsel-davranışçı terapilerin uygulanması, yaşam kalitesini artırmak için en etkili yöntemdir.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Kaygı ve Günlük Yaşam Üzerindeki Etkileri
Kaygılarımız; rutin işlerimizde, özellikle başarmamız gereken durumlarda ihtiyaç duyduğumuz ve bizi başarıya yönlendiren temel duygularımızdır. Belirli bir düzeydeki kaygı, hedeflerimize ulaşmamızda motive edici ve yararlı bir rol oynarken; aşırı düzeydeki kaygı engelleyici bir nitelik taşır. Kaygının tamamen yokluğu ise enerji düşüklüğüne ve motivasyon eksikliğine neden olabilir.
İş yerinde panik hali, sürekli endişeli sorular sorma, yapılan işi defalarca kontrol etme, sosyal ortamlarda çekingenlik veya sınav esnasında yaşanan fiziksel rahatsızlıklar, kaygının işlevselliğini yitirdiğinin göstergeleridir. Bu can sıkıcı belirtilerin olmadığı bir yaşam, hem birey hem de çevresi için çok daha verimli olacaktır. Peki, kaygılarımızı sadece ihtiyaç duyduğumuzda kullanmak ve onları işlevsel bir miktarda muhafaza etmek mümkün müdür?
Anksiyete Bozuklukları ve Alt Sınıfları
Kaygı günlük hayatın doğal bir parçası olsa da, bunun bir bozukluk halini alması birçok etkenin bir araya gelmesine bağlıdır. Her kaygı durumunu anksiyete bozukluğu olarak tanımlamak yanlıştır; bu nedenle anksiyete bozukluklarını genel anlamda tanımak gerekir. Bu tanı grubu altında şu rahatsızlıklar yer alır:
- Yaygın Anksiyete Bozukluğu (YAB)
- Akut Stres Bozukluğu ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu
- Panik Bozukluk ve Agorafobi
- Sosyal Fobi (Sosyal Anksiyete Bozukluğu) ve Özgül Fobiler
- Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB)
- Tıbbi durumlara veya madde kullanımına bağlı anksiyete bozuklukları
Yaygın Anksiyete Bozukluğu (YAB) Nedir?
Yaygın Anksiyete Bozukluğu, günlük rutin içerisinde aşırı, sürekli ve gerçekçi olmayan bir endişe hali ile kuruntulu beklenti içinde olma durumudur. Bu bozukluk, kişinin iş yaşamını, mesleki gelişimini ve aile ilişkilerini olumsuz etkileyerek yardım alma ihtiyacını tetikler. Genellikle çocukluk veya genç yetişkinlik döneminde ortaya çıkan bu durumun gelişiminde genetik faktörler ve stresli yaşam olayları önemli rol oynar.
Yaygın Anksiyete Bozukluğu Belirtileri
Sürekli endişeli bir beklenti içinde olma halinin yanı sıra, bireylerde şu bedensel ve psikolojik belirtiler gözlemlenebilir:
- Konsantrasyon güçlüğü ve zihnin durmuş gibi olması
- Kontrolünü kaybetme korkusu ve aşırı uyanıklılık hali
- Fiziksel belirtiler: Çarpıntı, terleme, sıcak basması, yutkunma güçlüğü, karın ve baş ağrıları
- Kas gerginliği ve irritabilite (çabuk sinirlenme)
- Uyku bozuklukları (uykuya dalma veya sürdürme güçlüğü)
DSM-IV Tanı Kriterlerine Göre Değerlendirme
Bir kişiye Yaygın Anksiyete Bozukluğu tanısı konulabilmesi için belirli kriterlerin karşılanması gerekir. DSM-IV tanı kriterleri şu şekildedir:
| Kriter | Açıklama |
|---|---|
| Süre | En az 6 ay boyunca hemen her gün süren aşırı kaygı. |
| Kontrol | Kişinin kuruntularını durdurmakta zorluk çekmesi. |
| Semptom Sayısı | Yetişkinlerde en az 3, çocuklarda ise 1 maddenin varlığı. |
| İşlevsellik | Sosyal ve mesleki alanlarda belirgin bozulma yaşanması. |
Bu bozukluk; herhangi bir maddenin (ilaç veya madde kullanımı) fizyolojik etkilerine, genel tıbbi bir duruma (hipertiroidizm gibi) veya başka bir psikotik bozukluğa bağlı olmamalıdır.
Çocuklarda Anksiyete ve Risk Faktörleri
Kadınlarda erkeklere oranla daha sık görülen bu bozukluk; genetik, biyolojik ve nörolojik temellere dayanabilir. Çocuklarda anksiyete ise genellikle aile içi problemler, yaşıtlarla uyumsuzluk ve okul başarısının düşmesi ile kendini gösterir. Eğer çocukta nefes alma sorunları, aceleci tavırlar, huzursuzluk ve yorgunluk gibi belirtiler varsa vakit kaybetmeden bir uzmana başvurulmalıdır.
Tedavi Yöntemleri ve Psikoterapi
Yaygın anksiyete bozukluğunun tedavisinde en etkili sonuçlar, çok yönlü yaklaşımlarla elde edilir. Farmakoterapi (ilaç tedavisi) ile eş zamanlı yürütülen bir psikoterapi süreci, iyileşme olasılığını artırır.
- Bilişsel-Davranışçı Terapi (BDT): Bireydeki bilişsel çarpıtmaların fark edilmesi ve düşünce tarzının yeniden düzenlenmesi için en etkili yöntemdir.
- Eşlik Eden Bozukluklar: Tedavi sürecinde depresyon, madde bağımlılığı veya uyum problemleri gibi eşlik eden durumlar da mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.
Benzer belirtileri yaşayan veya çevresinden bu yönde geri bildirim alan her bireyin, yaşam kalitesini artırmak adına bir uzman psikoloğa başvurması kritik önem taşır.
Psikolog Özlem AKKEL
