Afazili Hastalar

Afazi Nedir? Genel Bir Bakış

Afazi, herhangi bir beyin hasarına bağlı olarak gelişen ve genellikle sol serebral hemisferde ortaya çıkan bir dil bozukluğudur. Bu durum, bireyin dil becerilerini doğrudan etkileyerek iletişim kurma yeteneğini kısıtlar. Çoğunlukla yetişkin ve yaşlı popülasyonda gözlemlense de gençler ve çocuklarda da ortaya çıkabilen bir tablodur.

Afazi sadece ileri yaş grubunu etkileyen bir rahatsızlık olarak tanımlanmasa da iyileşme sürecinde yaş faktörünün kritik bir rol oynadığı bilinmektedir. Hastalığın seyri ve rehabilitasyon başarısı, hasarın şiddetine ve bireyin genel sağlık durumuna göre değişkenlik gösterir.

Afaziye Neden Olan Faktörler

Afazinin ortaya çıkmasında pek çok nörolojik ve vasküler neden rol oynayabilir. Klinik çalışmalara göre afaziye en sık neden olan durumlar şunlardır:

• Orta serebral arter lezyonları ve tromboemboliler,
• İntraserebral veya subaraknoid kanamalar,
• Beyin tümörleri ve kafa travmaları,
• Enfeksiyon hastalıkları veya beyin apseleri,
• İlerleyici ve hasarlayıcı beyin hastalıkları,
• Ateş ve nöbet gibi intermitan (aralıklı) seyreden rahatsızlıklar.

Türkiye’de Afazi ve Görülme Sıklığı

Türkiye’deki beyin krizi vakalarının istatistiksel dağılımı incelendiğinde, vakaların %71’inin beyin enfarktüsü, %29’unun ise beyin kanaması olduğu görülmektedir. Bu vakaları yaşayan bireylerin %60-65’inde kalıcı özürlülük durumu saptanmıştır.

Ülkemizde her yıl yaklaşık 125.000 beyin krizi vakası yaşanmaktadır. Afazinin görülme sıklığının oldukça yüksek olduğu tahmin edilmekle birlikte, tam oran hakkında kesin bir veri bulunmamaktadır.

Klinik Sınıflandırma ve Afazi Tipleri

Afazi, beyindeki hasarın yerine ve dil üzerindeki etkilerine göre farklı türlere ayrılmaktadır. En yaygın klinik tipler aşağıda detaylandırılmıştır:

1. Broca Afazisi (Tutuk Afazi)

Bu tipte hastalar başlangıçta suskundur ve sesletimleri bozuktur. Spontan konuşma, tekrarlama ve adlandırma yetileri yetersizdir. Ağır bir okuma yetersizliği gözlenirken, eylem adlandırma becerisi nesne adlandırmaya göre daha kötü durumdadır. Genellikle 44. alan lezyonu ile sınırlıdır ve hastalarda yüz/kol felci, bacak felcine göre daha belirgindir.

2. Wernicke Afazisi (Akıcı Afazi)

Bireyler oldukça akıcı konuşur ancak konuşma içeriği anlam bakımından boştur ve jargon doludur. İşitsel anlama yetisi bozuktur, buna karşın gramer kullanımı genellikle korunmuştur. Temel hasar genellikle superior temporal gyrus bölgesindedir.

3. Kondüksiyon (İletim) Afazisi

Dil üretimi akıcıdır fakat adlandırma ve tekrarlama hasarlıdır. Bireylerde hata farkındalığı yüksektir ve hatalarını düzeltme çabası gözlenir. Supramarginal girus ve angular girus bölgeleri etkilenmiştir. Sesbilgisel ve semantik yetersizliklerin devam etmesi olasıdır.

4. Global Afazi

Afazinin en ağır formudur; işitsel anlama, adlandırma, tekrarlama ve konuşma üretimi tamamen yetersizdir. Genellikle sol hemisferin büyük bir kısmını kapsayan geniş hasarlar sonucu oluşur. Zamanla Broca veya anomik afaziye dönüşme olasılığı vardır ve bu hastalar terapiden kesin fayda görürler.

5. Transkortikal Afaziler

Bu grupta en belirgin özellik tekrarlama yetisinin korunmuş olmasıdır. Kendi içinde üç alt başlığa ayrılır:

• Duyusal: Akıcı konuşma vardır ama anlama ve adlandırma bozuktur.
• Mikst: Sadece tekrarlama yapılabilir; anlamadan söylenenleri yankılama (ekolali) durumu hakimdir.
• Motor: Konuşmayı başlatma sorunu vardır, gramer bozuk ve sözcük öbekleri kısadır.

6. Anomik Afazi

Korunmuş tekrarlama ve akıcı konuşma ile karakterizedir ancak temel sorun adlandıramama yetisidir. Çoklu beyin alanlarının (dorsolateral frontal korteks, talamus vb.) etkilenmesiyle ortaya çıkabilir.

Alternatif Afazi Sınıflandırması

Klinik pratikte kullanılan bir diğer sadeleştirilmiş sınıflandırma ise şu şekildedir:

Uzm. Dil ve Konuşma Terapisti Savaş Çelik

KAYNAKÇA

1. KARGIN, T. (1993) Afazi.
2. Özbabalık, D. Ve Maviş, İ. (2006). Yaşlılıkta Nörolojik Temelli İletişim Sorunları ve Dil ve Konuşma Terapisi.
3. SADİYEVA, G. (2004) Beyin Hasarı Geçiren Türk Hastaların Dil Bozukluklarının Dilbilim Açısından İncelenmesi.
4. Topbaş S.S., Maviş İ. (2007) Afazi - Apraksi - Dizartri: Dil ve Konuşma Terapisi Alıştırma Kitabı, Ankara, Detay Yayıncılık