Adölesan çağda beslenme
- Adölesan dönemde yeterli ve dengeli beslenme; fiziksel direncin artması, kemik gelişimi ve bilişsel yeteneklerin desteklenmesi açısından kritik bir öneme sahiptir.
- Bu dönemde ailenin etkisi azalırken sosyal çevrenin etkisiyle öğün atlama, fast-food tüketimi ve yeme bozuklukları gibi riskli beslenme davranışları artış göstermektedir.
- Düzenli kahvaltı alışkanlığı ve fiziksel aktivite, öğrencilerin akademik başarısını artırmanın yanı sıra obezite gibi kronik sağlık sorunlarının önlenmesinde temel rol oynar.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Adölesan Dönemde Beslenme ve Sağlıklı Gelişimin Önemi
Bireyin büyümesi, gelişmesi, fiziksel işlevlerini sağlıklı bir şekilde yerine getirebilmesi ve genel sağlığını koruyabilmesi için günlük ihtiyaç duyduğu tüm besin öğelerini ve enerjiyi gıdalar yoluyla yeterli miktarda alması gerekir. Özellikle okul çağı ve adölesan dönemi çocukların beslenmesinde temel amaç, normal büyüme ve gelişmenin eksiksiz bir şekilde tamamlanmasını sağlamaktır.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından 10 – 19 yaş aralığı olarak tanımlanan adölesan dönem, yeterli ve dengeli beslenme sayesinde hem fiziksel direncin arttığı hem de hastalıklara karşı koruma sağlandığı kritik bir evredir. Bu dönemde kazanılan beslenme alışkanlıkları; kemik gelişimi, bilişsel yetenekler, okul başarısı ve ileriki yaşlarda ortaya çıkabilecek kronik hastalıkların önlenmesi ile doğrudan ilişkilidir.
Adölesan Dönemde Beslenme Alışkanlıklarını Etkileyen Faktörler
Yeterli ve dengeli beslenme, her yaş döneminde olduğu gibi adölesan dönemde de sağlıklı yaşamın temel koşuludur. Beslenme alışkanlıklarının şekillenmesinde aile, okul, medya ve sosyal çevre en etkin faktörler olarak öne çıkmaktadır. Çocukluktan itibaren başlayan beslenme eğitimi, bu dönemde ev ve okul ortamında uyum içerisinde sürdürülmelidir.
Adölesan dönemde bireyin yiyecek seçimlerinde ailenin rolü azalırken, dış çevrenin ve arkadaş gruplarının etkisi artış göstermektedir. Bu biyolojik ve sosyal geçiş evresinde, dış görünüme verilen önem ve zayıf olma arzusu, bireyleri yanlış beslenme davranışlarına yöneltebilmektedir. Bu süreçte karşılaşılan temel riskler şunlardır:
- Öğün atlama veya kalitesiz besin seçimi.
- Fast-food tarzı yiyeceklere aşırı yönelim.
- Gereğinden fazla enerji alımı sonucu oluşan şişmanlık (obezite).
- Aşırı enerji kısıtlaması nedeniyle gelişebilen anoreksia veya bulimia nervosa gibi yeme bozuklukları.
Fiziksel Aktivite ve Hareketli Yaşamın Rolü
Bu dönemde görülen şişmanlık vakaları çoğunlukla düzensiz beslenme alışkanlıkları ve hareketsiz yaşam tarzından kaynaklanmaktadır. Adölesan bireylerin fiziksel sağlığını korumak adına şu adımlar atılmalıdır:
- Hareketsiz bireylerin bir spor dalıyla ilgilenmesi ve düzenli egzersiz yapması sağlanmalıdır.
- Televizyon ve bilgisayar başında geçirilen süre kısıtlanmalıdır.
- Arkadaş gruplarıyla dışarıda yapılan, fiziksel hareket gerektiren aktiviteler teşvik edilmelidir.
Bilimsel Verilerle Adölesan Beslenmesi ve Kahvaltının Önemi
Hatay ili Antakya ilçesinde 12-14 yaş aralığındaki 300 öğrenci üzerinde yapılan bir araştırma (Karaarslan 2009), beslenme durumunun ciddiyetini ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçlarına göre öğrencilerin genel durumu şu şekildedir:
| Kategori | Kız Öğrenciler | Erkek Öğrenciler |
|---|---|---|
| Zayıf (Ağırlık Altı) | %10,8 | %8,7 |
| Şişman (Ağırlık Üstü) | %22,3 | %31,5 |
Araştırma sonuçlarına göre öğrencilerin %36,9’unun öğün atladığı ve en çok ihmal edilen öğünün kahvaltı olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, öğrencilerin %65,8’inin sıklıkla fast-food tükettiği görülmüştür.
Kahvaltının Akademik ve Fiziksel Başarıya Etkisi
Özellikle sabah okula erken giden öğrencilerde geç kalma korkusu veya ihmal nedeniyle kahvaltı öğünü sıklıkla atlanmaktadır. Oysa kahvaltı; güne istekli başlama, zihinsel aktiviteyi sürdürme ve öğrenme becerisi üzerinde hayati bir öneme sahiptir. Düzenli kahvaltı yapmak, vücudun güç ve dayanıklılığını artırarak öğrencilerin okulda daha verimli bir eğitim almalarını sağlar.
Sonuç ve Öneriler
Bireylerin fiziksel yapılarının, fizyolojik faaliyetlerinin ve ruhsal sağlıklarının korunması için yeterli ve dengeli beslenme bir zorunluluktur. Toplumun temelini oluşturan ve beslenme yetersizliklerinden en çok etkilenen grup olan adölesanların beslenme eğitimlerine daha fazla önem verilmelidir.
Dyt. Uzm. Özge KARAARSLAN
