Adet Öncesi Gerginlik Bozukluğu veya Premenstrüel Sendrom
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Premenstrüel Sendrom (PMS) ve Premenstrüel Disforik Bozukluk Nedir?
Premenstrüel sendrom (PMS) veya daha şiddetli formuyla Premenstrüel disforik bozukluk, tıbbi literatürde çok eski zamanlardan beri yer alan bir tablodur. Antik çağlarda Hipokrat, bazı kadınlarda adet kanaması (menstrüasyon) öncesinde gelişen intihar düşünceleri ve şiddetli psikolojik semptomları tanımlayarak bu duruma dikkat çekmiştir. Günümüzde de kadınların yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen bu durum, profesyonel bir yaklaşım gerektirmektedir.
PMS’in Sosyal Yaşam ve Psikoloji Üzerindeki Etkileri
Kişinin sosyal yaşantısını doğrudan olumsuz etkileyen ve her ay tekrarlayan bu yakınmalar, kadının kendine olan güvenini yitirmesine yol açabilir. Premenstrüel sendrom yaşayan kadınların deneyimlediği şikayetler kişiden kişiye farklılık gösterir. Bazı vakalarda sinirlilik ön plandayken, diğerlerinde göğüslerde gerginlik ve ağrı ana şikayet olabilir. Ayrıca, aynı kadında her adet öncesi dönemde görülen yakınmaların şiddeti ve türü de değişkenlik gösterebilmektedir.
Premenstrüel Sendrom Belirtileri Nelerdir?
Tanı konulabilmesi için son bir yıl içindeki çoğu adet döngüsünde, adet öncesi dönemin büyük bölümünde belirtilerin varlığı aranır. Bu semptomlar genellikle adet kanamasının başlamasını takip eden hafta içinde kaybolur. PMS belirtileri şu şekilde sıralanmaktadır:
- Belirgin depresif duygudurum, umutsuzluk veya değersizlik düşünceleri.
- Belirgin sıkıntı, gerilim, coşkulu ya da sınırda olma hissi.
- Duygulanımda değişkenlik (aniden üzgün hissetme, ağlama isteği veya reddedilmeye duyarlılıkta artış).
- Olağan etkinliklere karşı ilgi azalması.
- Sürekli öfke, irritabilite (asabiyet) veya kişiler arası çatışmalarda artış.
- Dikkat ve konsantrasyonu yoğunlaştırmada güçlük.
- Uyuşukluk, çabuk yorulma veya belirgin enerji kaybı.
- İştahta belirgin değişiklikler.
- Aşırı uyuma isteği veya uykusuzluk (insomnia).
- Bunalma veya denetimden çıkma hissi.
- Fiziksel belirtiler: Memelerde gerginlik/şişkinlik, baş ağrısı, eklem veya kas ağrıları, ödem ve kilo alımı.
Tanı Kriterleri ve Görülme Sıklığı
Bu bozukluğun teşhisi için semptomların iş, okul veya sosyal ilişkileri belirgin şekilde engellemesi gerekir. Kadın doğum uzmanlarını da yakından ilgilendiren bu teşhisin konulabilmesi için aşağıdaki kriterler dikkate alınır:
| Kriter | Açıklama |
|---|---|
| Belirti Sayısı | En az bir temel belirti bulunmalıdır. |
| Zamanlama | Belirtiler adetten 5 gün önce başlamalıdır. |
| Süreklilik | Şikayetler en az 3 döngü boyunca gözlemlenmelidir. |
| İyileşme | Kanamanın 4. gününde semptomlar tamamen kaybolmalıdır. |
İstatistiksel olarak kadınların %80'i adet öncesinde hafif veya orta şiddette bedensel ve duygusal yakınmalar yaşarken, yaklaşık %3-8'lik bir kesim şiddetli premenstrüel semptomlar bildirmektedir. En kalıcı ve belirgin belirtiler ise sıkıntı, sinirlilik ve duygusal dalgalanmalar olarak öne çıkar.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Hastalığın başlangıcı genellikle 20-30'lu yaşlar arasındadır. PMS veya Premenstrüel disforik bozukluğu olan bireylerin diğer ruhsal hastalıklara yatkınlığı daha yüksektir. Etyolojide (nedenler) özellikle cinsiyet hormonları ve bazı nörotransmitterler (sinir ileticiler) sorumlu tutulmaktadır. Ayrıca, genel ruhsal gerginliği yüksek olan bireylerde PMS’in daha sert ve belirgin seyretme ihtimali artmaktadır.
PMS Tedavi Yöntemleri
Tedavi planı; belirtilerin şiddetine, profilini ve hastanın bireysel tercihlerine göre kişiselleştirilir. Tedavi sürecinde kullanılan temel unsurlar şunlardır:
- İlaç Tedavisi: Ağrı kesiciler, doğum kontrol hapları ve progesteron içerikli hormon ilaçları yaygın olarak kullanılır.
- Psikolojik Destek: Tedavide kritik bir rol oynar; özellikle zeminde ruhsal gerginliği olan kadınlarda bu desteğin sağlanması önemlidir.
- Takviyeler: Psikolojik ilaçların yanı sıra çeşitli hormon takviyeleri ve mineraller ile başarılı sonuçlar alınmaktadır.
Özellikle ruhsal gerginliğin yoğun olduğu vakalarda, altta yatan bozukluğun tamiri tedavinin başarısını doğrudan etkilemektedir.
