Yemek Borusu Kanseri ile İlgili Bilinmesi Gerekenler

Özefagus Kanseri Nedir?

Özefagus (yemek borusu), yiyecek ve içecekleri boğazdan mideye taşıyan, içi boş tüp şeklinde bir organdır. Ağız boşluğunun sonundan başlayıp midede sonlanan bu organ, yetişkinlerde yaklaşık 25 cm uzunluğundadır. Yutkunma sırasında kasılarak besinleri mideye iten bu yapıda, yutaktan itibaren görülen kötü huylu oluşumlara özefagus kanseri denir. Bu hastalık, coğrafi bölgelere ve ırklara göre farklı sıklıklarda görülen bir sindirim sistemi kanseridir.

Özefagus Kanseri Tipleri

Yemek borusu kanserleri temel olarak iki ana tipe ayrılır:

• Skuamöz (Yassı Hücreli) Kanser: Özefagusun iç tabakasındaki yassı hücrelerden gelişir. Genellikle yemek borusunun üst ve orta kısımlarında görülür.
• Adenokanser: Yemek borusunun alt ucunda bulunan salgı bezlerinden kaynaklanır.

Görülme Sıklığı ve Yaygınlığı

Günümüzde her iki kanser tipinin de görülme oranları artış göstermektedir. Görülme sıklığı bölgelere göre şu şekilde değişiklik gösterir:

Türkiye'de ise özefagus kanserine özellikle doğu illerinde daha sık rastlanmaktadır.

Özefagus Kanseri Risk Faktörleri

Hastalığın kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik yatkınlıktan ziyade çevresel faktörler ve beslenme alışkanlıkları ön plandadır. Başlıca risk faktörleri şunlardır:

• Beslenme Hataları: Besinlerin uygunsuz saklanması, tütsülenmiş et, çiğ gıdalar ve konservelerdeki nitrozaminler.
• Kötü Alışkanlıklar: Tütün, sigara ve kronik/aşırı alkol kullanımı.
• Fiziksel Etkenler: Çok sıcak içeceklerin tüketilmesi ve radyasyona maruz kalma.
• Sağlık Durumu: Ağız sağlığının bozuk olması, besinlerin az çiğnenmesi ve mineral eksiklikleri (çinko vb.).

Diğer Önemli Risk Faktörleri

1. Yaş ve Cinsiyet: Genellikle 60 yaş üzeri bireylerde ve erkeklerde daha sık görülür.
2. Barrett Özefagusu: Kronik reflü (mide asidi) nedeniyle yemek borusunun alt ucundaki hücrelerin değişime uğramasıdır. Bu durum yıllar içinde adenokansere dönüşebilir.
3. Kronik İrritasyonlar: Yutma bozukluğu olan akalazya, HPV enfeksiyonu ve çocuklukta içilen yakıcı maddelere bağlı oluşan darlıklar.
4. Kanser Öyküsü: Baş ve boyun bölgesinde daha önce kanser geçirenlerde risk artmaktadır.

Özefagus Kanserinden Korunma Yolları

Özefagus kanserinden korunmak için yaşam tarzında yapılacak değişiklikler hayati önem taşır:

• Tütün ve alkolden tamamen uzak durulmalı veya kısıtlanmalıdır.
• İçecekler çok sıcak tüketilmemeli, oda sıcaklığına gelmesi beklenmelidir.
• Çiğ sebze ve meyve tüketimi artırılmalıdır.
• Reflü ve mide şikayetleri ciddiye alınmalı, tedavisi aksatılmamalıdır.
• Kimyasal maddeler (çamaşır suyu vb.) çocukların ulaşamayacağı yerlerde ve orijinal şişelerinde saklanmalıdır.

Belirtiler ve Tanı Yöntemleri

Erken evre özefagus kanseri genellikle belirti vermez. Ancak hastalık ilerledikçe şu klinik bulgular ortaya çıkar:

• Yutma güçlüğü (disfaji) ve yemeklerin takılma hissi.
• Belirgin kilo kaybı ve halsizlik.
• Göğüs kemiği arkasında veya kürek kemikleri arasında hissedilen ağrı.
• Ses kısıklığı ve kuru öksürük.

Tanı Süreci: Şüphe durumunda ilaçlı film (baryumlu grafik), endoskopi ve kesin teşhis için biyopsi yapılır. Hastalığın yaygınlığını belirlemek için BT, MR, PET ve endosonografi gibi ileri görüntüleme teknikleri kullanılır.

Tedavi Yöntemleri

Tedavi planı; tümörün evresine, yerleşimine ve hastanın genel durumuna göre uzman bir heyet tarafından belirlenir.

• Cerrahi (Özefajektomi): Tümör yayılmamışsa, yemek borusunun hastalıklı kısmı çıkarılır ve mide veya bağırsaktan yeni bir yol yapılır.
• Radyasyon Tedavisi (Radyoterapi): Yüksek enerjili ışınlarla kanser hücreleri yok edilir. Ameliyat öncesi tümörü küçültmek veya ameliyat olamayan hastalarda yutmayı kolaylaştırmak için kullanılır.
• Kemoterapi: İlaçla tedavi yöntemidir. Cerrahi öncesi veya sonrası, bazen de radyoterapi ile kombine edilerek uygulanır.
• Destekleyici Tedaviler: Tıkanıklığı açmak için stent uygulaması, beslenme tüpleri (gastrostomi) veya tümör hücrelerini harap eden lazer tedavisi kullanılabilir.