Tükrük bezi hastalıkları
- Tükrük bezleri major ve minör olarak ikiye ayrılır; en büyükleri parotis, submandibüler ve sublingual bezleridir.
- Tükrük bezi travmaları ve taşları sıklıkla parotis ve submandibüler bezlerde görülerek fistül, yüz felci veya ağrılı şişliklere yol açabilir.
- Enfeksiyonlar ve tümörler arasında en yaygın olanları akut süpüratif sialadenit ile iyi huylu bir yapıya sahip olan pleomorfik adenomdur.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Tükrük Bezlerinin Anatomik Yapısı ve Sınıflandırılması
Tükrük bezleri, vücudumuzda major ve minör olmak üzere iki ana grupta incelenmektedir. Major tükrük bezleri üç çift olup yüzün her iki yanında simetrik yerleşirken, minör tükrük bezleri ağız boşluğu mukozasında 800-1000 adet arasında değişen küçük yapılardır.
Major Tükrük Bezleri ve Özellikleri
- Parotis Bezi: En büyük major tükrük bezidir. Mandibula ramusunun arkasındaki çukur bölgede yer alır. Boşaltım kanalı olan Stenon kanalı, üst ikinci molar diş hizasından ağız boşluğuna açılır.
- Submandibüler Bez: Boyunda, çene altında cildin hemen altında yerleşmiştir. Bezin kanalı olan Wharton kanalı, ağız tabanındaki 'caruncula sublingualis' noktasına açılır.
- Sublingual Bez: Ağız tabanı mukozasının altında bulunur. En geniş kanalı Bartholin kanalı iken, daha küçük olanlara Rivinus kanalcıkları denir.
Tükrük Bezi Travmaları ve Gelişebilecek Komplikasyonlar
Yüz ve boyun travmalarında en sık parotis bezi hasar görür. Özellikle kesici yaralanmalar sonrası şu ciddi tablolar ortaya çıkabilir:
- Tükrük Fistülü: Tükrüğün ağız yerine yüzdeki bir delikten akmasıdır. Kanal veya parankim tamirinin yetersiz yapılması sonucu gelişir.
- Hemoraji (Kanama): Fasial damarların hasar görmesiyle yoğun kanamalar oluşabilir; tedavide damar bağlanır.
- Periferik Fasial Paralizi: Parotis ile yüz siniri (VII. kafa çifti) arasındaki yakın ilişki nedeniyle oluşur. Kesiklerde mikrocerrahi ile sinir uçları birleştirilmelidir.
Tükrük Bezi Taşları (Sialolitiazis)
Tükrük taşları en sık (%80) submandibüler bez ve Wharton kanalında görülür. Genellikle kalsiyum karbonat ve kalsiyum fosfat yapısındadırlar.
Belirtiler ve Tanı Yöntemleri
En belirgin klinik bulgu, yemek yerken (çiğneme ile) ilgili bez bölgesinde oluşan ağrılı şişliktir. Tanı sürecinde şu yöntemler kullanılır:
| Tanı Yöntemi | Uygulama Amacı |
|---|---|
| Palpasyon | Elle muayene ile taşın hissedilmesi (Bimanuel teknik) |
| Direkt Grafi | Kalsiyum içerikli büyük taşların görüntülenmesi |
| Sialografi | Kanal sistemine radyoopak madde verilerek dolma defekti aranması |
| Ultrasonografi | Taş ve diğer patolojiler için kolay ve değerli bir yöntem |
Tükrük Bezi Enfeksiyonları (Sialadenit)
Akut Süpüratif Sialadenit
En sık parotis bezinde görülür. Ameliyat sonrası çiğneme hareketinin azalmasıyla oluşan tükrük stazı önemli bir nedendir. Patojen genellikle Staf. Aureus'dur. Belirtileri arasında yüksek ateş, ödem, kızarıklık ve kanaldan gelen pürülan (irinli) akıntı yer alır.
Kronik Rekürrent Sialadenit
Tükrük salgısının azalması sonucu bezde progresif yıkım oluşur. Tekrarlayan, hafif ağrılı şişliklerle karakterizedir. Tedavide hidratasyon, masaj ve antibiyotik kullanılır; yetersiz kalırsa cerrahi gerekebilir.
Granülomatöz Hastalıklar ve Sialadenozlar
- Tüberküloz: Nadirdir, genellikle tek taraflı parotis tutulumu yapar.
- Sarkoidoz: Vakaların %6'sında görülür. Heerfordt Sendromu (üveit, parotis şişmesi, fasial paralizi) özel bir formudur.
- Sialadenoz: İltihabi olmayan bilateral parotis büyümeleridir. Obezite, diyabet, alkolik siroz ve gebelik gibi durumlarda görülür.
Tükrük Bezi Tümörleri
Kistik Tümörler
- Ranula (Kurbağacık): Ağız tabanında oluşan, içi tükrük dolu keseciklerdir.
- Whartin Tümörü: Genellikle erkeklerde, parotis kuyruğunda görülen iyi huylu, yarı kistik tümördür.
Solid Tümörler
- Mikst Tümör (Pleomorfik Adenom): En sık görülen iyi huylu tümördür. Yavaş büyür ve mobil yapıdadır. Malignleşme riski nedeniyle biyopsi kontrendikedir (yapılmamalıdır); tedavi cerrahidir.
- Malign Mikst Tümör ve Kanserler: Hızlı büyüme ve sertleşme malignite belirtisidir. Tedavide total parotidektomi ve genellikle boyun diseksiyonu uygulanır. Prognoz genellikle kötüdür.
