Tiroit kanserleri

Tiroit Kanseri Nedir ve Ne Kadar Yaygındır?

Tiroit kanseri, insanlarda görülen tüm kanser türlerinin yaklaşık %1'ini oluşturur. Amerika Birleşik Devletleri verilerine göre, her yıl 100.000 kişiden dördünde yeni tiroit kanseri vakası tespit edilmektedir. Örneğin, 1996 yılında sadece ABD'de 15.600 yeni vaka belirlenmiştir. Bu veriler, hastalığın nadir görünse de düzenli takip gerektiren bir sağlık sorunu olduğunu göstermektedir.

Tiroit Kanser Tipleri ve Sınıflandırılması

Tiroit kanserleri, genellikle tiroidin temel yapısını oluşturan hücrelerden kaynaklanır. Nadir durumlarda lenfoma veya başka organlardan sıçrayan (metastaz) kanserler de görülebilir; ancak asıl odak noktası tiroit hücrelerinden gelişen türlerdir.

I. Tip Kanserler (Follikül Hücre Kaynaklı)

T3 ve T4 hormonlarının üretildiği hücrelerden gelişen bu grubun üç alt türü bulunur:

• Papiller ve Folliküler Kanser: Tüm tiroit kanserlerinin %90'ından fazlasını oluştururlar. "İyi farklılaşmış (diferansiye)" kanserler olarak adlandırılırlar. Uygun tedavi ile yaşam boyu sorunsuz bir seyir izleme şansları oldukça yüksektir.
• Anaplastik Kanser: Görülme oranı %1 civarında olsa da oldukça agresif ve kötü bir seyre sahiptir.

II. Tip Kanser (Hurthle Hücreli)

Kendi adıyla anılan hücre tipinden gelişen Hurthle hücreli kanser, tüm vakaların %5'inden azını oluşturur.

III. Tip Kanser (Medüller Tiroit Kanseri)

Kalsitonin hormonu üreten C hücrelerinden (parafolliküler) gelişir. Toplam tiroit kanserlerinin yaklaşık %5'ini oluşturur.

Tiroit Kanserinin Oluşma Mekanizması

Tiroit kanserlerinin temelinde, hücrelerde meydana gelen genetik değişimler (mutasyonlar) yatar. Bu mutasyonlara neden olan faktörlerin başında ise radyasyon gelmektedir. Günümüzde, değişime uğrayan genlerin belirlenmesi tedavi süreçlerinde yol gösterici bir rol oynamaktadır.

Radyasyon ve Tiroit Kanseri İlişkisi

Radyasyon (alfa, beta, gama ve X-ışınları), tiroit dokusu tarafından emildiğinde (absorbsiyon) genetik hasara yol açabilir. Tiroit kanseri riski, 6.5 rad dozundan başlayarak 2000 rad'a kadar artış gösterir. 2000 rad üzerindeki dozlar ise dokuyu tamamen tahrip eder.

Tanısal Görüntüleme ve Risk Durumu: Birçok kişi röntgen veya tomografi gibi işlemlerin kanser riskini artırıp artırmayacağını merak etmektedir. Aşağıdaki tabloda bazı işlemlerin yaklaşık radyasyon dozları verilmiştir:

Bu dozlar, risk sınırı olan 6.5 rad'ın çok altındadır. Özellikle çocuklarda tiroit bölgesi korunmuşsa, bu tetkikler güvenle yapılabilir.

Çernobil Kazası ve Türkiye'deki Etkileri

1986 yılındaki Çernobil kazası, çevreye yayılan radyoaktif iyot nedeniyle tiroit kanseri vakalarında artışa yol açmıştır. Radyoaktif iyot, tiroit tarafından hızla emilerek hücrelerde mutasyona neden olur.

• Çocuklar ve Risk: Kaza anında 5 yaşından küçük olan çocuklarda riskin 100 kata kadar arttığı gözlemlenmiştir.
• Türkiye Durumu: Türk Tabipler Birliği raporuna göre, radyoaktif bulutlar kaza sonrası tüm Türkiye'ye yayılmıştır. Kişisel klinik deneyimler, 1990 öncesi %1 olan kanser oranının 2000'li yıllarda %15'lere çıktığını göstermektedir. Bu artışta teknolojinin gelişmesi (erken tanı) önemli bir pay sahibi olsa da, Çernobil etkisinin de rolü olabileceği düşünülmektedir.

Tiroit Kanseri Nedenleri: İyot ve Kalıtım

1. İyot Eksikliği: TSH salgısını artırarak hücre çoğalmasını tetikler. Bu durum mutasyon riskini artırır ve genellikle folliküler kanser görülmesine neden olur.
2. Fazla İyot Alımı: Mekanizması tam bilinmese de, iyot alımının yüksek olduğu bölgelerde papiller kanser daha sık görülmektedir.
3. Kalıtım: Bazı genetik bozukluklar kuşaktan kuşağa aktarılabilir. Ailesel medüller tiroit kanseri bunun en belirgin örneğidir.

Tanı ve Belirtiler

Tiroit kanseri genellikle boyunda bir nodül (yumru) şeklinde fark edilir. Çoğu vaka, başka bir şikayetle yapılan fizik muayene veya ultrason sırasında rastlantısal olarak bulunur.

Dikkat Edilmesi Gereken Klinik Belirtiler:

• Boyundaki nodülün hızla büyümesi
• Sert ve büyük lenf bezleri
• Ses kısıklığı
• Solunum sıkıntısı ve yutkunma güçlüğü

Önemli: Bu belirtiler iyi huylu hastalıklarda da görülebilir; bu nedenle panik yapmadan bir uzmana danışılmalıdır.

Tanı Yöntemleri ve Kanser Belirteçleri

Tanıda en güvenilir yöntem tiroit ince iğne biyopsisidir. Bunun yanı sıra kan testlerinde bazı belirteçler incelenir:

• Tiroglobulin: Ameliyat sonrası hastaların takibinde kullanılır.
• Kalsitonin ve CEA: Medüller kanser tanısında kritiktir.
• Genetik Testler: Özellikle ailesel geçişli vakalarda RET geni mutasyonu araştırılır. RET geni mutasyonu saptanan bireylerde kanser gelişme riski %100'e yakındır.