SYSTEMA LYMPHOIDEUM - LENF SİSTEMİ
- Lenfatik sistem, vücudun sıvı ve protein dengesini korumanın yanı sıra yağ emilimi ve bağışıklık savunması gibi hayati fonksiyonları üstlenen karmaşık bir yapıdır.
- Lenf sıvısı, lenf damarları aracılığıyla taşınarak kan dolaşımına katılmadan önce yabancı maddelerin temizlendiği lenf düğümlerinden geçer.
- Sistem; timus, tonsilla ve vücudun en büyük lenfoid organı olan dalak gibi yapılarla hücresel bağışıklığı ve kanın filtrasyonunu sağlar.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Lenfatik Sistem ve Lenfoid Dokular Hakkında Genel Bilgiler
Lenfatik sistem, vücudun savunma mekanizmasında ve sıvı dengesinin korunmasında hayati rol oynayan karmaşık bir yapıdır. Bu sistem; lenf nodları, dalak, timus ve tonsilla gibi lenfoid dokuların yanı sıra kemik iliğindeki miyeloid doku içinde yerleşmiştir. Miyeloid doku kaynaklı lenfositler B-lenfositi, timus kaynaklı olanlar ise T-lenfositi olarak adlandırılır.
Lenf damarlarının birçoğu diseksiyonda doğrudan görülmez; ancak canlı organizmada (in vivo) özel yöntemlerle demonstre edilebilirler. Lenf kapilleri, dokularda kör uçlarla başlayarak birleşir ve daha büyük toplayıcı (afferent) damarları oluşturur. Bu damarlar, lenfi en yakındaki bölgesel lenf düğümlerine taşır.
Lenf Damarlarının Yapısı ve Dolaşım Mekanizması
Kural olarak lenf sıvısı, kan dolaşımına karışmadan önce mutlaka bir veya birkaç lenf nodunun içinden geçer. Lenf kapillerinin duvarı, kan kapillerine benzer şekilde tek katlı endotel hücrelerinden oluşur. Damar çapı büyüdükçe yapıya bağ dokusu ve düz kas lifleri eklenir.
Lenf dolaşımında damarlar, lenf düğümüne giriş ve çıkış yönlerine göre ikiye ayrılır:
- Afferent lenf damarları: Lenfi düğüme taşıyan damarlardır.
- Efferent lenf damarları: Lenfi düğümden çıkaran damarlardır.
Lenf sıvısı, düğümlerden geçtikten sonra truncus lymphaticus adı verilen büyük damarlara, oradan da vücudun iki ana kanalına dökülür:
- Ductus thoracicus: Vücudun büyük bir kısmının lenfini toplar ve sol V. jugularis interna ile sol V. subclavia'nın birleştiği noktaya açılır.
- Ductus lymphaticus dexter: Baş ve boynun sağ yarısı, sağ üst ekstremite ve toraksın sağ üst yarısının lenfini toplar.
Lenf Düğümlerinin (Nodüllerinin) Anatomik Yapısı
Lenf düğümleri, yuvarlak veya fasulye şeklinde, boyutları toplu iğne başından iri bir fasulyeye kadar değişen yapılardır. Özellikle aksillar (koltuk altı) ve inguinal (kasık) bölgelerde önemli kümeler oluştururlar. Düğümün çevresi bir kapsül ile sarılıdır ve iç kısımları dışta cortex, içte medulla olmak üzere iki bölümden oluşur.
Kapsülden içeri doğru uzanan trabekula adı verilen bölmeler ve retikulum ağları, lenfoid dokunun süngerimsi iskeletini oluşturur. Hilus adı verilen girintiden kan damarları ve sinirler girerken, efferent damarlar buradan çıkar. Düğüm içindeki retikuloendoteliyal hücreler, lenf sıvısı süzülürken içindeki yabancı maddeleri ve tozları temizleme görevi üstlenir.
Lenfatik Sistemin Temel Fonksiyonları
Lenfatik sistemin vücut homeostazisi ve savunması için üstlendiği üç temel görev bulunmaktadır:
| Fonksiyon Alanı | Açıklama |
|---|---|
| Sıvı ve Protein Dengesi | Hücreler arası boşluktaki fazla plazma ve proteinleri toplayarak venöz dolaşıma aktarır. |
| Yağ Emilimi ve İletimi | İnce bağırsaktaki lakteal damarları aracılığıyla yağları ve yağ asitlerini (chylus) taşır. |
| Vücut Savunması | Antikor üretimi ve lenfositler aracılığıyla enfeksiyonlara ve yabancı dokulara karşı bağışıklık cevabı oluşturur. |
Lenfatik Sistemin Klinik Önemi
Lenfatik sistemdeki bozukluklar çeşitli klinik tablolara yol açabilir. Lenf damarlarının iltihaplanmasına lenfanjit denir. Parazit yumurtalarının damarları tıkaması sonucu oluşan aşırı büyüme durumuna ise Elefantiyazis (Fil hastalığı) adı verilir.
Kanser hücrelerinin lenfatik yol ile yayılmasına lenfojenik metastaz denir. Ayrıca cerrahi müdahaleler (örneğin radikal mastektomi) sonrası lenf akımının bozulması ekstremitelerde şişmelere neden olabilir. Lenf damarlarının radyolojik olarak görüntülenmesi işlemine lenfanjiyografi denir.
Vücuttaki Bölgesel Lenf Düğümleri
İnsan vücudundaki lenf düğümleri altı ana bölgede incelenir:
- Alttaraf Lenf Düğümleri: İnguinal, popliteal ve anterio-tibial gruplardır. İnguinal düğümler, dış genital organlar ve anal kanalın lenfini de topladığı için klinik olarak kritiktir.
- Pelvis Lenf Düğümleri: Parietal ve visseral olarak ikiye ayrılır; lenfayı Cisterna chyli'ye aktarır.
- Karın Lenf Düğümleri: Göbek üstü aksiler, göbek altı inguinal düğümlere dökülür.
- Göğüs Lenf Düğümleri: Parasternal, interkostal ve mediastinal gruplardan oluşur.
- Üsttaraf Lenf Düğümleri: Temel durakları cubital ve aksiller (5 grup) lenf düğümleridir.
- Baş ve Boyun Lenf Düğümleri: Vücudun en kalabalık ikinci düğüm grubudur; horizontal ve vertikal zincirler oluştururlar.
Temel Lenfoid Organlar: Timus, Tonsilla ve Dalak
Timus (Thymus)
Göğüs boşluğunun ön üst bölümünde yer alan Timus, lenf sisteminin temel organıdır. Puberteye kadar büyüyerek 30-40 grama ulaşır, sonrasında küçülür (involutio). Timus; timosin, timopoietin ve faktör timik serum (FTS) gibi hormonlar salgılar. En önemli görevi, lenfositleri duyarlayarak hücresel bağışıklığı sağlayan T lenfositleri haline getirmektir.
Tonsillalar (Bademcikler)
Yutak girişinde yer alan tonsilla pharyngealis, tubaria, palatina ve lingualis'ten oluşan altı bademcik, kesintisiz bir savunma halkası oluşturur. Ayrıca Appendix vermiformis, yoğun lenfoid dokusu nedeniyle Tonsilla abdominalis olarak da adlandırılır.
Dalak (Splen, Lien)
Vücudun en büyük lenfoid doku kitlesi olan dalak, karın boşluğunun sol üst köşesinde yer alır. Kanın immünolojik filtresi olarak görev yapar. Hasarlı kan hücrelerini ve trombositleri temizler, demirden yeni hemoglobin hazırlanmasını sağlar.
Dalağın Klinik Özellikleri:
- Dalağın aşırı büyümesine splenomegali denir.
- Dalağın cerrahi olarak çıkarılmasına splenektomi adı verilir.
- Travmalarda kolay yırtılabilir ve şiddetli iç kanamaya yol açabilir.
- İnsanların %10'unda Lienis accessorius (ek dalak) bulunabilir.
- Radyolojik görüntüleme yöntemi splenoportografi olarak adlandırılır.
Sağlıklı günler dileriz.
Uzman Dr. Ali AYYILDIZ
Veteriner Hekim - İnsan Anatomisi Uzmanı Dr. (Ph.D.)
