Sosyal Kaygı; toplum içinde bulunma ve konuşmada aşırı endişeli hissetme hali, nedenleri ve başa çıkma yolları
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Kaygı Bozukluğu Nedir? Temel Kavramlar ve İşlevsellik
Kaygı bozuklukları, bireylerin gelecekte gerçekleşme ihtimali bulunan korkutucu olayları zihinlerinde sürekli ve kesin bir şekilde gerçekleşecekmiş gibi kurguladıkları olumsuz düşünce kalıplarından kaynaklanmaktadır. Bu durumdaki bireylerde genellikle kas gerginliği, dudak kuruluğu ve olası tehlikelere karşı sürekli bir tetikte kalma hali gözlemlenir. Ayrıca, kaygılı bireylerin çevrelerini kontrol etme eğiliminde oldukları bilinmektedir.
Kaygı, aslında bireyi hayatta tutmak için gerekli olan doğal bir duygudur. Ancak Amerikan Psikiyatri Birliği (APA, 2013) verilerine göre, bu duygu bireyin sosyal yaşantısındaki işlevselliğini kaybetmesine yol açtığında bir kaygı bozukluğu olarak tanımlanır. Kaygı bozukluklarının alt türleri, eşlik eden inançların ve düşüncelerin içeriğine göre farklılık göstermektedir.
Sosyal Kaygı Bozukluğu (Sosyal Fobi) ve Belirtileri
Toplumsal kaygı bozukluğu veya yaygın adıyla sosyal fobi, kaygı bozuklukları arasında en sık rastlanan ruhsal bozukluktur. Bu sorunu yaşayan bireyler, stres verici yaşam olaylarında başkaları tarafından onaylanmayacakları, eleştirilecekleri veya olumsuz değerlendirilecekleri yönünde çarpıtılmış düşüncelere sahiptir. Bu sebeple sosyal ortamlara girmekten kaçınırlar.
Sosyal kaygı bozukluğunun fiziksel yansımaları oldukça belirgindir. Bireylerin yaşadığı temel fiziksel belirtiler şu şekildedir:
| Belirti Kategorisi | Fiziksel Göstergeler |
|---|---|
| Kardiyovasküler | Hızlı kalp atışı |
| Motor Beceriler | El ve ses titremesi |
| Duyusal | Vücutta hissizlik ve gerginlik |
| Termoregülasyon | Vücut ısısının artması |
Sosyal Kaygı Bozukluğunun Etiyolojisi ve Nedenleri
Psikopatolojilerin etiyolojisi yani nedenselliği incelendiğinde, hem genetik hem de çevresel faktörlerin bir arada önemli rol oynadığı görülmektedir. Psikobiyolojik yaklaşıma göre mizaç, sosyal kaygı bozukluğunun gelişmesinde kritik bir faktördür. Bunun yanı sıra, ebeveynlerin sergilediği otoriter veya tutarsız tutumlar da bozukluğun gelişiminde etkindir.
Sosyal kaygı bozukluğunun ortaya çıkmasında etkili olan diğer unsurlar şunlardır:
- Ebeveynlerde sosyal kaygı bozukluğu öyküsünün bulunması.
- Akran zorbalığına maruz kalma gibi travmatik yaşam deneyimleri.
- Bireyin genetik yatkınlığı ile çevresel stresörlerin birleşmesi.
Komorbidite: Eşlik Eden Ruhsal Bozukluklar
Toplumsal kaygı bozukluğu, genellikle diğer psikolojik rahatsızlıklarla birlikte görülme (komorbidite) eğilimindedir. Özellikle madde bağımlısı bireylerin %70’inde sosyal kaygı bozukluğu belirtilerine rastlanmaktadır. Bu nedenle, madde bağımlılığının önlenmesi açısından erken tanı hayati önem taşır. Sosyal kaygıya sıklıkla eşlik eden diğer bozukluklar şunlardır:
- Majör Depresyon
- Madde Kötüye Kullanımı
- Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ile Tedavi Süreci
Bilişsel Davranışçı Model, anksiyete bozukluklarının; çarpıtılmış inançlar, negatif düşünceler ve hatalı neden-sonuç ilişkileri sonucunda ortaya çıktığını savunur. Sosyal kaygı bozukluğu heterojen bir yapıya sahip olduğu için, her birey için kişiye özel terapi planı uygulanması esastır.
Günümüzde en yaygın kullanılan yöntemlerden biri olan Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), kısa süreli ve yapılandırılmış bir yaklaşımdır. Terapi sürecinin temel özellikleri şunlardır:
- Her seansta belirli bir gündem üzerinden ilerlenir.
- Güncel sorunlara karşı çözüm odaklı bir yaklaşım sergilenir.
- Duygu, düşünce ve davranış arasındaki ilişki merkeze alınır.
- İşlevsel olmayan düşünceler, alternatif ve gerçekçi düşüncelerle değiştirilmeye çalışılır.
BDT ekolünü benimseyen uzmanlar; bireyin sahip olduğu otomatik düşünceler, temel inançlar ve ara inançlar üzerinde çalışarak kalıcı bir davranış değişikliği sağlamayı hedeflerler.
