Sorun Kimin Sorunu, Ebeveynin mi? Yoksa Çocuğun mu?

Çocuklarda Problem Kavramı ve Sorunun Tanımlanması

Problem, mevcut durum ile olması gereken ideal durum arasındaki farkın ortaya çıkmasıdır. Bir durumun sorun olarak nitelendirilmesi için bu farkın birey tarafından algılanması gerekir. Kişiyi rahatsız etmeyen veya yaşamın işlevselliğini bozmayan farklılıklar, genellikle bir sorun olarak kabul edilmez.

Anne-baba ve çocuk ilişkisinde problemler, çoğunlukla ebeveynlerin bir davranışı kabul edilebilir veya kabul edilemez olarak sınıflandırmasıyla ilişkilendirilir. Ancak bir davranışın niteliğini sadece eylem belirlemez; davranışın sergilendiği ortam, çocuğun yaşı ve ebeveynin o anki duygu durumu da belirleyici faktörler arasındadır.

Problemin Aidiyeti: Sorun Kimin?

Bir çatışma anında ebeveynlerin kendisine sorması gereken ilk soru şudur: "Bu durum kimin için bir sorun?" Eğer durum sadece sizin için bir sorunsa, çocuk bunu çözmek için motivasyon hissetmeyecektir. Çünkü o durumdan keyif alıyor olabilir. Bu noktada önemli olan, çocuğun zihnine ve kalbine uygun yöntemi bularak süreci yönetmektir.

Örneğin, 30 dakika tablet oynayan bir çocuğa "Sözümü dinlemiyorsun, ne kadar yaramazsın" gibi negatif cümleler kurmak sonuç vermeyecektir. Bunun yerine, tableti bırakması için saklambaç oynamak veya parka gitmek gibi eğlenceli alternatifler sunulmalıdır. Terapi süreçlerinde gözlemlenen en büyük eksiklik, ebeveynlerin yoğun iş temposu veya yorgunluk bahanesiyle çocuklarıyla oyun oynamamasıdır.

Geleceğe Yatırım: Maddi Varlıklar mı, Sevgi mi?

Birçok ebeveyn, çocuklarının geleceği için ev, araba veya para biriktirmeyi hedefler. Ancak bir çocuğa bırakılabilecek en büyük yatırım; sevgi, güvenli bir ortam ve birlikte geçirilen kaliteli anılardır. Sevildiğini hisseden ve sınırları belli olan bir çocuk, kendi ayakları üzerinde durabilen bir birey olarak yetişir. Birey olamayan çocuklar, yetişkinlik döneminde de bağımlı kişilik yapıları sergileyebilirler.

Ebeveynlerin, nasıl bir çocuk yetiştirmek istediklerini şu üç seçenek üzerinden değerlendirmesi gerekir:

• Bağımlı, içine kapanık, pasif ve kendine güvensiz bir çocuk mu?
• Her istediği yapılan, kuralsız, dikkati dağınık bir "prens veya prenses" mi?
• Kendine güvenli, kurallara uyan, başarılı ve mutlu bir birey mi?

Çocuklarda Problem Çözme Basamakları

Sorunlu çocuk yoktur; ebeveyn tutumlarından kaynaklı sorun yaşayan çocuk vardır. Eğer sorun çocuğa aitse, yapıcı bir dille şu adımlar izlenmelidir:

1. Sorunu Tanımlayın: "Ne oldu? Sorun nedir?" sorularıyla durumu saptayın.
2. Düşünceleri Açıklığa Kavuşturun: "Bunu yaparken ne düşündün? Sonuç ne oldu?" (5 yaş altı için basit cümleler seçilmelidir).
3. Duyguları Tanımlatın: Çocuğun ne hissettiğini ifade etmesine yardımcı olun.
4. Sonuçlarla İlgili Duyguları Belirleyin: "Oyuncağın alınınca ne hissettin?" gibi sorularla etki-tepki bağını kurun.
5. Alternatif Çözümler Üretin: Çocuğu, her iki tarafın da mutlu olacağı farklı yollar bulmaya teşvik edin.
6. Değerlendirme Yapın: Bulunan çözümün iyi bir fikir olup olmadığını tartışın ve denemesine izin verin.
7. Çaba ve Düşünceyi Övün: Çözüm işe yararsa başarısını tebrik edin; yaramazsa yeni bir yol bulabileceğine dair güven verin.

Sağlıklı Bağlanma ve Sorumluluk Bilinci

Küçük yaşta problemleri ebeveynleri tarafından çözülen çocuklarda, ileride bağlanma problemleri görülebilmektedir. Çocukta sorumluluk bilinci geliştirmek için problemi sahiplenmesine izin verilmelidir.

Sonuç olarak, çocukları anlamanın yolu onların dünyasına girmekten geçer. Yetişkinlerin dünyasından çok daha masum ve yaratıcı olan çocukların dünyasını anlamak için ebeveynlerin kendi çocukluklarını hatırlamaları, empati kurmalarını kolaylaştıracaktır.