Serebral Palsy

Serebral Palsi (SP) Nedir?

Serebral Palsi (SP), gelişimi devam eden beyinde meydana gelen bir hasara bağlı olarak ortaya çıkan, kalıcı hareket ve postür bozukluğudur. Beyindeki bu lezyon, kas tonusu ve koordinasyonunda ciddi sorunlara yol açarken, zamanla kas-iskelet sisteminde ikincil bozuklukların gelişmesine neden olabilir.

SP tablosu; doğum öncesi, doğum sırası veya doğum sonrası erken dönemdeki beyin lezyonları sonucunda görülür. Beynin erken gelişim dönemi ilk 18 ay olarak kabul edilse de, 6 yaşına kadar oluşan ve ilerleyici olmayan tüm beyin lezyonları Serebral Palsi kapsamında tanımlanabilir. Nöromotor kontrol bozukluklarının yanı sıra; görme, konuşma, yutma ve bilişsel işlevlerde de aksamalar görülebilmektedir.

Epidemiyoloji ve Yaygınlık

Dünya genelinde Serebral Palsi insidansı ortalama 1000 canlı doğumda 2-3 civarındadır. Türkiye’de yapılan kısıtlı çalışmalar ise bu oranın 8/1000 seviyelerinde olduğunu göstermektedir. Tıp teknolojisindeki ilerlemelere rağmen insidansın son otuz yılda azalmamasının temel nedeni, daha önce sağkalım oranı düşük olan prematüre ve düşük doğum ağırlıklı bebeklerin günümüzde yaşatılıyor olmasıdır.

Etyoloji ve Risk Faktörleri

Beyin lezyonları oluşum zamanına göre üç ana grupta incelenir. Sağlık hizmetlerinin geliştiği bölgelerde doğum komplikasyonları azalırken, doğum öncesi nedenler daha fazla ağırlık kazanmaktadır.

Serebral Palsi Risk Faktörleri Tablosu

En kritik risk faktörleri prematürite ve düşük doğum tartısıdır. Bu risk grubundaki bebeklerin nöromotor gelişim açısından yakından takip edilmesi hayati önem taşır.

Klinik Bulgular ve Belirtiler

Serebral Palsi'de temel sorun istemli motor kontrol bozukluğudur. Çocuk, gövde denge reaksiyonlarındaki bozulma ve spastisite veya distoni gibi kas tonusu değişiklikleri nedeniyle hareketlerini kontrol edemez. Ayrıca, motor hareketi planlama güçlüğü olan apraksi gözlenebilir.

Erken Dönem Belirtileri

Normal gelişimde ilkel refleksler zamanla baskılanır ve yerini istemli hareketlere bırakır. SP'li çocuklarda ise bu süreç aksar. Aşağıdaki durumlarda çocuk mutlaka uzmanlarca değerlendirilmelidir:

• 3 aylıkken başını tutamama
• 6 aylıkken oturamama
• 8 aylıkken dönememe
• 18 aylıkken hala yürüyememe

Bebeklik döneminde tiz sesle ağlama, zayıf emme, iritabilite ve asimetrik postür önemli işaretlerdir. Kesin tanı genellikle spastisitenin belirginleştiği 12. ay veya ataksik bulguların netleştiği 24. aydan sonra konulabilir.

Serebral Palsi Sınıflandırması

Sınıflandırma; beyindeki lezyonun yerine, kas tonusundaki değişikliğe ve etkilenen ekstremite (uzuv) sayısına göre yapılır.

1. Spastik Tip (En Sık Görülen)

Tüm olguların yaklaşık 3/4'ünü oluşturur. Kasların pasif harekete karşı direnç göstermesi (spastisite) ile karakterizedir. Kendi içinde şu alt tiplere ayrılır:

• Spastik Kuadripleji (Tüm Vücut): Baş, boyun, gövde ve dört ekstremite tutulur. Genellikle zihinsel gerilik ve yutma güçlüğü eşlik eder.
• Spastik Dipleji: Bacaklarda belirgin, kollarda hafif tutulum vardır. Genellikle prematürite öyküsü mevcuttur.
• Spastik Hemipleji: Vücudun sadece sağ veya sol yarısı etkilenir. Nöbetlerin en dirençli olduğu tiptir.

2. Diskinetik Tip

Genellikle hipotoni (gevşeklik) ile başlar, ardından istemsiz ve kontrolsüz hareketler belirir. Heyecan ve korku bu hareketleri artırır.

• Atetoz: Distal bölgelerde (el-ayak) belirgin, yavaş ve kıvrılma tarzı hareketler.
• Distoni: Gövdeye yakın bölgelerde yavaş, bükücü kasılmalar ve anormal duruşlar.
• Kore: Küçük, ani ve istemsiz kas hareketleri.

3. Ataktik - Hipotonik Tip

Temel sorun koordinasyon bozukluğudur ve serebellum (beyincik) hasarından kaynaklanır. Çocuklar genellikle geniş tabanlı, dengesiz bir yürüyüş sergiler. İnce motor becerileri ve el göz koordinasyonu zayıftır.

4. Mikst (Karma) Tip

Birden fazla klinik tablonun (örneğin hem spastisite hem atetoz) aynı çocukta bir arada görülmesi durumudur.