Sanatla Terapide : Sinema Terapi

Sanat ve Terapi Arasındaki Yapısal Benzerlik

Sanat ve terapi arasında derin bir benzerlik bulunmaktadır. Her iki disiplin de içe atılmış veya içe alınmış yaşantıların, gerçek dünyadaki insanların, fikirlerin ve gerçekliğin yeniden var edilmesi veya yapılandırılması sürecidir. Bu süreçlerin, bireyin şimdi ve burada olan yaşantısı üzerinde doğrudan etkileri ve yansımaları mevcuttur.

İçe atım süreci sanatın içeriğini oluştururken, içe alım süreci ise bu içeriğin biçim ve tarzını belirler. İçe atılmış yaşantılar bir yol bularak dışa vurulamazsa, bireyin ruh sağlığı risk altına girebilir. Bu noktada sanat, ruhsal sağlığı koruyucu bir işlev görerek bu risklere karşı bir kalkan görevi üstlenir.

Sanat Ögeleri ile Bilinçdışının Dışavurumu

Sanat ögeleri, simgeler aracılığıyla iç dünyada gizli kalmış olanın dışa vurulmasını sağlar. Bilinç dışına itilmiş ve deforme olmuş yaşantılar; renk, ses, biçim, hareket, ezgi, ritim ve dil gibi araçlarla somutlaşır. Dışa vurulan bu zengin içerik, ruhsal aygıtın iyileşmesi ve yeniden organize edilmesi için terapiste kritik ipuçları sunar.

Geçmişte yaşanan travmaların etkileri, giderilememiş ihtiyaçların simgesel yoldan karşılanmasıyla dönüşüme uğrar. Bu sayede danışan, geçmişin prangalarından kurtularak şimdi ve burada olanı yaşama gücü kazanır. Psikoterapi ve insan gelişimi süreçlerinde, sağlıklı bir yapı inşa edebilmek için öncelikle kişinin iç dünyasını, duygu, düşünce ve davranış paternlerini tanımak gerekir. Sanatla çalışma, bu tanıma sürecini hem kolaylaştırır hem de hızlandırır.

Aristoteles’ten Günümüze: Katarsis ve Sinemanın Rolü

Aristoteles, tragedyanın mantıkla çözülemeyen sorunlarla başa çıkmamıza yardım ettiğini ve ruhu arındırma kapasitesine (katarsis) sahip olduğunu savunmuştur. Günümüzde antik tragedyaların yerini, ruhu arındırma potansiyeline sahip olan ihtişamlı sinema endüstrisi almıştır.

Psikoterapi sürecinde bireyin geçmiş travmalarını anlamlandırması ve benlik gücünün artması için katarsis yaşamak hayati önem taşır. Ancak bireyler farkında olmadan psikolojik dirençler geliştirebilir. Yapılan araştırmalar, duygulanarak dökülen gözyaşında serotonin ve noradrenalin gibi maddeler bulunurken, soğan soyarken çıkan gözyaşında sadece su ve bağ dokusu olduğunu göstermiştir. Filmler, bu "duygusal ağlama" halini tetikleyerek terapide başarıyla kullanılabilir.

Sinematerapi: Duygusal Savunmaları Aşmak

Psikanalitik bakış açısına göre sinema filmleri, rüya benzeri atmosferleri sayesinde izleyiciyi zihinselden ziyade duygusal düzeyde yakalar. Bu durum, bastırma ve diğer savunma mekanizmalarını etkisiz hale getirir. Günlük hayatta duygularını gizleyen bireylerin, üzücü bir film karşısında rahatlıkla ağlayabilmesi bu etkinin en net örneğidir.

Sinematerapi, psikoterapistin hastanın durumuna uygun bir filmi ödev olarak vermesi ve sonrasında filmdeki duygu ve düşüncelerin terapi seansında ele alınması sürecidir. Bu yöntem, şu avantajları sağlar:

• Farkındalık: Filmdeki metaforlar ve sembolik ögeler, farkındalık yolunda işaret tabelası görevi görür.
• Bütünleşme: Duygular, sezgiler ve mantık süreçleri birbiriyle harmanlanır.
• Potansiyel Keşfi: Hastanın kendi gerçek potansiyelini keşfetmesine yardımcı olur.
• İletişim: Aile içi sorunlu iletişimin düzelmesinde köprü görevi görür.

Biblioterapi ve Süreçleri

Sanat eserlerinin psikolojide kullanımı yeni değildir; biblioterapi de bunun köklü bir örneğidir. Biblioterapi sürecinde kitaplar, edebi eserler ve biyografiler iyileştirici amaçlarla kullanılır. Bu yöntemle hasta, karakterlerin sorunlarla baş etme yöntemlerini inceleyerek kendi sorunlarına farklı bir bakış açısı geliştirir.

Biblioterapi Süreci 4 Temel Aşamadan Oluşur:

1. Özdeşleme (Identification): Karakterle bağ kurma.
2. Katarsis (Catharsis): Duygusal boşalım yaşama.
3. İçgörü (Insight): Sorunun özünü kavrama.
4. Bütünleşme (Universalization): Sorunların evrenselliğini anlama.

Filmlerdeki Metaforlar ve Terapötik Etkileri

Filmlerde kullanılan metaforlar, hastanın davranışlarını değiştirmede ve içgörüyü artırmada önemli rol oynar. Bu metaforlar nesneler üzerinden olabileceği gibi soyut kavramlar üzerinden de gerçekleşebilir:

Sinematerapi; kültür, sınıf, cinsiyet ve cinsel tercihler gibi hassas konuların daha rahat tartışılmasına olanak tanır. Ayrıca seanslar arasındaki bağlantıyı güçlendirerek terapinin etkinliğini artırır.

Film Terapilerinde Başvuru Kaynakları

Sinematerapi ve film klipleriyle tedavi süreçlerinde aşağıdaki kaynaklardan yararlanılabilir:

• www.cinematherapy.com: Sinema ve film klipleri terapisinde geniş bilgi kaynağı.
• www.fit.edu/caps7cinema.html#domestic: Psikolojik kriterlere göre oluşturulmuş film listesi.
• www.disabilityfilms.co.uk: Çeşitli engellemeleri ve rahatsızlıkları konu alan 2500'den fazla film.
• http://members.tripod.com/cinematherapy/: Filmlerle terapide temel bilgiler.
• www.ed.uab/cinematherapy/home.html: Terapötik filmler hakkında kapsamlı rehber.

Uzm. Dr. Sevilay ZORLU
Psikiyatrist & Psikoterapist
www.antalyaterapipsikiyatri.com
www.antalyacinselterapi.com
Şirinyalı Mh. İsmet Gökşen Cad. 1528 S. Şahbaz Apt. K:2 D:5
0 (242) 316 98 99