Romatizma hastaları ve Covid-19 virüs aşılanması hakkında genel bilgiler
- Romatizma hastalarının Covid-19'a yakalanma riski genel toplumla benzerdir, ancak 10 mg ve üzeri kortizon kullananlarda enfeksiyonun ağır seyretme ihtimali daha yüksektir.
- Dünya Sağlık Örgütü tüm iltihaplı romatizma hastalarına aşıyı önermekte ve aşı yoluyla elde edilen bağışıklığın doğal bağışıklıktan daha etkili olduğu vurgulanmaktadır.
- Aşı etkinliğini artırmak için bazı romatizma ilaçlarına kısa süreli ara verilmesi gerekebilir, ancak ilaçlar doktor kontrolü dışında kesinlikle bırakılmamalıdır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Romatizma Hastalarında Covid-19 Riski ve Bilimsel Veriler
Son bir yılın bilimsel verileri incelendiğinde, romatizma hastalarının Covid-19 virüsüne yakalanma oranının genel toplumla benzer seviyelerde olduğu görülmektedir. Ancak, bazı iltihaplı romatizma ve otoimmün hastalığı olan bireyler için risk faktörleri daha belirgindir. Özellikle kronik komorbiditeleri (eşlik eden hastalıkları) bulunan ve bağışıklık sistemini etkileyen ilaçlar kullanan hastalar, virüse karşı daha savunmasız kalabilmektedir.
Klinik seyir açısından, özellikle 10 mg veya üzerinde kortizon kullanan hastalarda enfeksiyonun daha ağır seyretme ihtimali yüksektir. Bu durum; hastaneye yatış, şiddetli akciğer ventilasyon ihtiyacı ve entübe edilerek solunum cihazına bağlanma gibi ciddi süreçlere yol açabilmektedir. Bu vakaların önemli bir kısmının ölümle sonuçlanması nedeniyle, tıp otoriteleri romatizma hastaları için Covid-19 aşısının faydalarının, bilinmeyen risklerden çok daha fazla olduğunu öngörmektedir.
Dünya Sağlık Örgütü ve Aşı Tavsiyeleri
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), tüm iltihaplı romatizma hasta grubuna SARS-CoV-2 (Covid-19) aşısı yapılmasını önermektedir. Güncel olarak dünya genelinde Pfizer/BioNTech, Moderna, Oxford/AstraZeneca, Sputnik ve Sinovac olmak üzere beş ana aşı geliştirilmiştir. Türkiye'de ise Çin menşeli Sinovac aşısı uygulanmaktadır.
Şu an geliştirme aşamasında olan 170'ten fazla aşı adayı bulunsa da, mevcut aşıların iltihaplı romatizma hastaları üzerindeki spesifik etkilerine dair bilimsel veriler henüz gelişim aşamasındadır. Ancak uzmanlar, aşının sağladığı kısmi korumanın bile hem bireysel hem de toplumsal sağlık açısından kritik önem taşıdığını vurgulamaktadır.
Bağışıklık Süreci ve "Sürü Bağışıklığı" Hedefi
Aşı yoluyla elde edilen bağışıklığın, enfeksiyon sonrası oluşan doğal bağışıklıktan daha etkili ve uzun süreli olduğu düşünülmektedir. Covid-19 sonrası doğal bağışıklığın ne kadar sürdüğü tam olarak bilinmese de, bilimsel veriler 90 gün içinde ikinci bir enfeksiyonun olağandışı olduğunu göstermektedir. Mayo Clinic uzmanları, virüsü yeni geçirenlerin aşı için 90 gün beklemesini önerirken, bazı otoriteler aşı bağışıklığının 6-8 ay, hatta 1-2 yıla kadar uzayabileceğini öngörmektedir.
Pandeminin kontrol altına alınabilmesi için temel hedef, toplumun %70'inin aşılanması ile elde edilecek olan "Herd Immunity" (Sürü Bağışıklığı) fenomenine ulaşmaktır. Bu orana ulaşıldığında virüsün yayılma hızı önemli ölçüde azalmakta ve aşılanmamış kesim de dolaylı olarak korunmaktadır.
Romatizma İlaçları ve Aşı Etkileşimi
Birçok hasta, bağışıklık sistemini baskıladığı düşüncesiyle ilaçlarını doktoruna danışmadan bırakmaktadır. Ancak yapılan çalışmalar, yüksek doz kortizon dışındaki birçok romatizma ilacının, özellikle biyolojik ajanların, Covid-19 riskini artırmadığını kanıtlamıştır. Hatta bazı biyolojik ajanların, virüsün neden olduğu ve ölüme yol açabilen "sitokin fırtınasını" baskılamak amacıyla yoğun bakım süreçlerinde kullanıldığı bilinmektedir.
İlaç Gruplarına Göre Aşı Stratejisi
Aşının etkinliğini (antikor yanıtını) maksimize etmek için bazı ilaçların kullanımına geçici süreyle ara verilmesi gerekebilir. Aşağıdaki tabloda genel yaklaşımlar özetlenmiştir:
| İlaç Grubu / Etken Madde | Marka Örnekleri | Aşı Öncesi/Sonrası Yaklaşım |
|---|---|---|
| Metotreksat, Rituksimab, JAK İnhibitörleri | Metoart, Mabthera, Xeljanz vb. | Genelde 2 hafta ara verilmesi önerilir. |
| Anti-TNF ve Bazı Biyolojik Ajanlar | Humira, Enbrel, Actemra, Stelara vb. | İmmün yanıt üzerinde daha az olumsuz etkiye sahiptir. |
| Yüksek Doz Kortizon (>10mg) | Deltacortril, Prednol vb. | En yüksek risk grubudur, aşı önceliği taşırlar. |
Sıkça Sorulan Sorular
1. Sinovac aşısı canlı aşı mıdır? Hayır, Sinovac bir ölü virüs aşısıdır. İltihaplı romatizma hastaları için risk teşkil eden canlı mikroorganizma içermez. En sık görülen yan etkiler; kolda ağrı, halsizlik, baş ağrısı ve hafif eklem ağrılarıdır.
2. Hangi romatizma hastaları aşı olmalıdır? Genel olarak tüm hastaların aşılanması önerilir. Ancak 10 mg ve üzeri kortizon kullananlar, enfeksiyon riski en yüksek grup oldukları için aşılamada öncelikli tutulmalıdır.
3. İlaçları tamamen bırakmak doğru mu? Kesinlikle hayır. İlaçların kontrolsüz bırakılması hastalığın nüks etmesine ve vücuttaki iltihabın artmasına neden olur. Kontrolsüz bir iltihap süreci, vücudu enfeksiyonlara daha açık hale getirerek Covid-19 riskini artırabilir.
4. Aşı sonrası maske kullanımı bırakılabilir mi? Hayır. Aşılanma sonrasında da maske, sosyal mesafe ve el hijyeni gibi temel koruyucu önlemlere titizlikle devam edilmelidir.
Önemli Not: Romatizma tedavinizin ve aşılanma takviminizin planlanması, kişisel sağlık durumunuza göre uzman romatoloji hekiminiz tarafından yapılmalıdır. Doktor ve hasta arasındaki ortak karar, en güvenli yoldur.
