Rahim Ağzı Yetmezliği

Servikal Yetmezlik (Rahim Ağzı Yetmezliği) Ne Demektir?

Servikal yetmezlik, rahim ağzının (serviks) büyüyen bir gebeliği taşıyamayacak kadar güçsüz olması ve doğum sancıları başlamadan açılması durumudur. Normal bir hamilelik sürecinde rahim ağzı kapalı kalarak bebeği korur; ancak bu yetmezlik durumunda serviks, gebeliğin devamını sağlayamaz. Rahim ağzı, rahmin vajinaya açılan en alt noktasıdır ve bu bölgedeki yapısal zayıflıklar ciddi gebelik komplikasyonlarına yol açabilir.

Rahim Ağzı Yetmezliği Teşhisi Nasıl Konur?

Servikal yetmezlik tanısı genellikle hastanın geçmiş gebelik öyküsü incelenerek geriye dönük olarak konur. Belirgin bir sebep olmaksızın, genellikle gebeliğin 18-24. haftaları arasında (ikinci trimester) gerçekleşen kayıplar, bu tanının en güçlü göstergesidir. Bu süreçte çoğu zaman şiddetli ağrı hissedilmeden su kesesi aniden açılır ve ardından bebek ile plasentanın doğumu gerçekleşir.

Erken Doğum ile Servikal Yetmezlik Arasındaki Farklar

Erken doğum tehdidi ile rahim ağzı yetmezliğini birbirinden ayırt etmek bazen zorlayıcı olabilir. Ancak temel farklar şunlardır:

• Zamanlama: Yetmezliğe bağlı kayıplar genelde 18-24. haftalarda olurken, erken doğumlar 26. haftadan sonra görülür.
• Ağrı Durumu: Rahim ağzı yetmezliğinde ağrı minimal düzeydedir; erken doğumda ise kasılmalara bağlı yoğun ağrılar hissedilir.

Günümüzde teşhis için gebelik olmayan dönemdeki ölçümler yerine vajinal ultrason tercih edilmektedir. Ultrason incelemelerinde rahim ağzı uzunluğu ölçülür ve su kesesinin kanal içinde oluşturduğu hunileşme (funneling) bulgusu takip edilir.

Servikal Yetmezlik Nedenleri

Rahim ağzı yetmezliğinin oluşmasında hem sonradan gelişen travmalar hem de doğumsal faktörler rol oynayabilir:

• Önceki zor doğumlar veya geç dönemde gerçekleşen düşükler.
• 2.5 aydan sonra yapılan kürtaj işlemlerinin rahim ağzında yol açtığı zedelenmeler.
• Nadiren görülen doğumsal (konjenital) anomaliler.
• Hiçbir risk faktörü olmaksızın gelişen durumlar.

Servikal Yetmezliğin Tedavisi: Serklaj İşlemi

Servikal yetmezliğin temel tedavisi cerrahidir. Serklaj (cerclage) adı verilen bu işlemde, rahim ağzını çevreleyen bir dikiş atılarak serviks bir torba ağzı gibi büzülür. Bu sayede rahim ağzının gebelik sonuna kadar kapalı kalması hedeflenir.

Serklaj Kimlere ve Ne Zaman Yapılır?

Serklaj uygulaması, hastanın durumuna göre iki grupta değerlendirilir:

1. Acil Serklaj: Gebeliğin 28. haftasından önce rahim ağzında açılma veya incelme saptandığında ya da su kesesinin kanala doğru ilerlediği (hunileşme) durumlarda anında uygulanır.
2. Koruyucu Serklaj: Genellikle gebeliğin 13-14. haftalarında yapılır. Geçmişinde yetmezlik öyküsü olanlara, HSG (rahim filmi) sonuçlarında risk görülenlere veya rahim ağzı ameliyatı (konizasyon) geçirmiş kişilere uygulanır.

Serklaj İşlemi Nasıl Uygulanır?

İşlem, genel anestezi altında gerçekleştirilir ve yaklaşık 5-10 dakika sürer. En sık kullanılan teknik McDonald usulü serklajdır. Vajina ve serviks temizlendikten sonra özel bir dikiş ipliği ile rahim ağzı en üst noktadan bağlanır. İşlem sonrası hafif kanama normal kabul edilir. Operasyon öncesinde bebeğin sağlıklı olduğu ultrasonla teyit edilmeli, mevcut enfeksiyonlar tedavi edilmelidir.

Serklajın Yapılmaması Gereken Durumlar

• Düzenli doğum kasılmalarının ve sancıların başlaması.
• Rahim içi belirgin kanama mevcudiyeti.
• Su kesesinde veya rahim içinde iltihap (enfeksiyon) olması.
• Su kesesinin açılmış olması (erken membran rüptürü).
• Bebekte yaşama ihtimali olmayan bir anomali saptanması.

İşlem Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler ve Riskler

Serklaj sonrası başarı oranı oldukça yüksektir; tanısı kesinleşmiş hastaların %90-95'i gebeliği sağlıklı bir şekilde tamamlayabilir. Ancak şu riskler göz önünde bulundurulmalıdır:

• Anesteziye bağlı komplikasyonlar ve enfeksiyon riski.
• Su kesesinin yırtılması veya servikste yırtılma oluşması.
• Önemli: Doktor onay verene kadar cinsel ilişkiden kaçınılmalıdır.

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora başvurulmalıdır:

• Düzenli kasılmaların başlaması.
• Belirgin vajinal kanama.
• 38 derecenin üzerinde ateş.
• Kötü kokulu vajinal akıntı veya suların gelmesi.

Dikişlerin Alınması: Normal doğum planlanıyorsa dikişler 37. haftada alınır. Sezaryen planlanan doğumlarda ise dikişin alınması işlem sonrasına bırakılabilir.