Polikistik over sendromu (pcos), tanı ve tedavi
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Polikistik Over Sendromu (PCOS) Nedir?
Polikistik Over Sendromu (PCOS), kadınlarda androjen (erkeklik hormonu) fazlalığı ve tüylenmenin (hirsutizm) en yaygın nedenidir. Sendroma adını veren kistler, sanılanın aksine 4-5 cm boyutundaki cerrahi müdahale gerektiren kistler değildir. Bunlar, olgunlaşma evresine ulaşamamış, 5-9 mm boyutundaki immatür (olgunlaşmamış) yumurtalardır.
Normal bir döngüde her ay bir yumurtanın yaklaşık 20 mm çapına ulaşarak çatlaması ve ardından corpus luteum yapısının oluşup kaybolması gerekir. Ancak PCOS’lu hastalarda yumurta gelişimi 5-9 mm seviyesinde durur. Gelişemeyen bu yumurtalar, yumurtalığın dış çeperine yakın bölgelerde birikerek hastalığa özgü karakteristik görüntüyü oluşturur.
PCOS Tanı Kriterleri ve Temel Belirtiler
Hastalığın teşhisinde kabul gören iki ana kriter bulunmaktadır. Bunlardan ilki ve en belirleyicisi, yumurtlamanın gerçekleşmemesi durumu olan anovülasyondur. İkinci kriter ise erkeklik hormonlarının artışı (hiperandrojenite) ya da bu artışın klinik ve laboratuvar bulgularıdır.
PCOS belirtileri hastadan hastaya farklılık gösterebilmekle birlikte şu şekilde sınıflandırılabilir:
- Hirsutizm (Tüylenme): Hastaların yaklaşık %70’inde görülür. Irksal faktörler bu oranı etkiler; örneğin genetik farklılıklar nedeniyle Japonya'da bu oran %10-20 arasındadır.
- Adet Düzensizliği: Vakaların %20-50’sinde gecikmeli adet görme veya hiç adet görememe şeklinde izlenir. Özellikle genç hastalarda okul ve sınav stresi bu gecikmeleri tetikleyen önemli bir faktördür.
- Cilt Sorunları: Gençlik yıllarında görülen aşırı akneler ve ciltte yağlanma, hastalığın güçlü bir belirtecidir.
- Obezite: Hastaların %50’sinde görülür ve yağ dokusu genellikle göbek çevresinde toplanır. Kilo artışı hastalığı kötüleştirirken, kilo kaybı belirgin bir iyileşme sağlar.
Metabolik Riskler ve Laboratuvar Bulguları
PCOS sadece üreme sistemini değil, metabolizmayı da doğrudan etkileyen bir süreçtir. Hastaların yaklaşık %33’ünde insülin direnci ve hiperinsülinemi görülmektedir. Ayrıca kolesterol, trigliserid ve LDL seviyelerinde artış, HDL düzeyinde ise azalma gibi anormal lipid profilleri saptanabilir.
| Laboratuvar Bulgusu | Durum |
|---|---|
| LH Hormonu | Genellikle yüksek |
| FSH/LH Oranı | Tersine dönmüş |
| Testosteron | Serbest ve total düzeyde artış |
| DHEA-SO4 | Böbrek üstü kaynaklı artış |
Uzun Dönem Sağlık Riskleri ve Kısırlık Endişesi
Kronik yumurtlama bozukluğu ve rahim içi çeperinin (endometrium) uzun süre uyarılması, ilerleyen yaşlarda bazı riskleri beraberinde getirir. PCOS’lu hastalarda rahim kanseri, meme kanseri ve yumurtalık kanseri (2-3 kat artış) riski daha yüksektir. Ayrıca Tip II diyabet ve glukoz intoleransı bu hastalarda daha sık izlenir.
Birçok hastanın en büyük endişesi olan kısırlık (infertilite) durumu ise genellikle yersizdir. Yumurtlama bozukluğu nedeniyle yaşanan bu sorun, basit ilaç tedavileriyle aşılabilmektedir. Bu hastalar tedaviyle normal kadınlar kadar, hatta bazen daha fazla yumurtlayabilmektedir.
Polikistik Over Sendromu Tedavi Yöntemleri
PCOS tedavisinde en sık başvurulan yöntem doğum kontrol haplarıdır. Özellikle erkeklik hormonlarını baskılayan içeriğe sahip haplar tercih edilir. Tedavi süresi hastanın cilt şikayetlerinin düzelmesine göre belirlenir ve gerekirse yıllarca kullanılabilir.
Diğer tedavi yaklaşımları şunlardır:
- Metformin Kullanımı: Şeker hastalığı ilacı olan Metformin, günde 3 kez 500 mg dozunda kullanıldığında androjen seviyelerinde ciddi azalma sağlar.
- Yaşam Tarzı Değişikliği: Kilo vermek ve stresten uzak durmak hastalık seyrinde ciddi düzelmeler sağlar.
- Kıllanma İçin Yardımcı Tedaviler: Tüy dökücü kremler, ağda, tıraş etme (kılları kalınlaştırmaz), elektroliz ve lazer yöntemleri kullanılabilir.
Önemli Not: Epilasyon ve benzeri yardımcı tedavilerin kalıcı başarı sağlaması için öncelikle tıbbi tedavi ile androjen düzeylerinin baskılanması gerekmektedir.
