PFAPA sendromu

PFAPA Sendromu: Tanımı ve Tarihçesi

PFAPA sendromu; periyodik ateş, aftöz stomatit (ağızda çıkan yaralar), farenjit ve servikal adenit (boyun lenf bezlerinde şişme) ile karakterize, nedeni henüz tam olarak bilinmeyen klinik bir tablodur. İlk kez 1987 yılında Marshall ve arkadaşları tarafından tanımlanan bu hastalık, adını İngilizce belirtilerinin baş harflerinden (Periodic Fever, Aphthous Stomatitis, Pharyngitis, Adenitis) almaktadır. Çocukluk çağında görülen ve nedeni açıklanamayan tekrarlayan ateş vakalarında, ayırıcı tanıda mutlaka göz önünde bulundurulması gereken bir antitedir.

PFAPA Sendromu Belirtileri ve Klinik Seyir

Hastalık, genellikle 3-6 haftada bir tekrarlayan ve ortalama 5 gün süren yüksek ateş (38-41°C) ataklarıyla kendini gösterir. Ateş ataklarının düzenli seyretmesi, ailelerin bir sonraki atağın zamanını tahmin edebilmesine olanak tanır. PFAPA sendromunun en belirgin klinik özellikleri şunlardır:

• Yüksek Ateş: Aniden başlar, antibiyotik ve ateş düşürücülere dirençlidir.
• Servikal Lenfadenopati: Hastaların %88'inde görülen, boynun her iki yanında ağrılı lenf bezi büyümesidir.
• Farenjit ve Tonsillit: Boğazda kızarıklık ve bademciklerde beyaz iltihaplı (kriptik) görünüm mevcuttur; ancak boğaz kültürleri negatiftir.
• Aftöz Stomatit: Ağız içinde oluşan, genellikle hafif ağrılı ve iz bırakmadan iyileşen küçük ülserlerdir.
• Genel Durumun Korunması: Ateşin çok yüksek olmasına rağmen, çocuğun genel durumunun enfeksiyonlara kıyasla daha iyi olması önemli bir ayırıcı tanıdır.

Patofizyoloji ve Hastalığın Nedenleri

PFAPA sendromunun kesin nedeni bilinmemekle birlikte, sitokin regülasyon bozuklukları ve bağışıklık sistemindeki düzensizlikler üzerinde durulmaktadır. Ataklar sırasında vücutta TNF-alfa, IFN-gama ve IL-6 gibi pro-inflamatuar sitokinlerin seviyelerinde artış gözlenir. Bu durum, hastalığın temelinde bir inflamasyon sürecinin yattığını kanıtlamaktadır.

Genetik çalışmalar henüz spesifik bir gen saptayamamış olsa da ailesel geçişin nadir olduğu bilinmektedir. Ancak bazı çalışmalarda, PFAPA hastalarında MEFV geni mutasyonlarının normal popülasyona göre daha yüksek oranda görülebileceği bildirilmiştir. Hastalık genellikle 5 yaş altı çocuklarda ve erkeklerde daha sık görülür; 4-8 yıl içinde kendiliğinden iyileşme eğilimindedir.

Laboratuvar Bulguları ve Tanı Kriterleri

PFAPA sendromuna özgü spesifik bir laboratuvar testi bulunmamaktadır. Tanı, diğer olası nedenlerin (enfeksiyonlar, romatolojik hastalıklar vb.) dışlanmasıyla klinik olarak konur. Atak dönemlerinde gözlenen laboratuvar değişimleri şunlardır:

1. Lökosit Sayısı: Hafif artış (genellikle < 13.000 mm³).
2. Sedimentasyon (ESR): Orta dereceli artış (genellikle < 60 mm/saat).
3. CRP Düzeyi: İnflamatuar sürece bağlı olarak yükselir.
4. Kültür Testleri: Boğaz kültürü ve hızlı streptokok testleri negatiftir.

Ayırıcı Tanı: Hangi Hastalıklarla Karıştırılabilir?

Tekrarlayan ateş durumlarında PFAPA dışında Ailesel Akdeniz Ateşi (FMF), Hiper-IgD Sendromu (HIDS) ve TRAPS gibi periyodik ateş sendromları değerlendirilmelidir. Ayrıca Behçet hastalığı, siklik nötropeni ve çeşitli immün yetmezlikler de ayırıcı tanıda dışlanmalıdır. Ataklar arasında hastanın tamamen sağlıklı olması, PFAPA tanısını destekleyen en güçlü verilerden biridir.

PFAPA Sendromu Tedavi Yöntemleri

PFAPA atakları standart antibiyotik ve ateş düşürücü tedavilere yanıt vermez. Tedavide kullanılan yöntemler şunlardır:

• Kortikosteroidler: Atak sırasında uygulanan tek doz prednizolon (1-2 mg/kg), ateşin 2-4 saat içinde dramatik şekilde düşmesini sağlar. Bu hızlı yanıt, aynı zamanda tanısal bir kriterdir.
• Profilaktik Tedaviler: Atak aralarını açmak için kolşisin veya simetidin kullanımı bazı vakalarda başarı sağlamaktadır.
• Cerrahi Müdahale: Tonsillektomi (bademciklerin alınması), vakaların büyük çoğunluğunda atakların tamamen durmasını sağlar.

Klinik Bulguların Karşılaştırmalı Analizi

Literatürdeki en geniş serilere göre PFAPA sendromunda görülen semptomların sıklığı aşağıda tablolaştırılmıştır:

Sonuç olarak; antibiyotik tedavisine yanıt vermeyen, düzenli aralıklarla tekrarlayan yüksek ateş, boğaz ağrısı ve ağızda aft şikayeti olan çocuklarda PFAPA sendromu mutlaka akla gelmelidir. Hastalık uzun dönemde sekel bırakmaz ve çocukların büyüme-gelişmesi normal seyrinde devam eder.