Çocuklarda bilişsel gelişme

Sensorimotor Zeka Gelişimi ve Temel Özellikleri

Sensorimotor dönemi, yaşamın ilk iki yılını kapsayan ve çocuğun bilişsel yeteneklerinin temellerinin atıldığı kritik bir süreçtir. Bu evrede küçük çocuklar, dünyayı duyularını kullanarak ve nesneleri fiziksel olarak manipüle ederek tanırlar. Gelişimin bu aşamasında kazanılan en önemli yetilerden biri de neden-sonuç ilişkisi kurma becerisidir.

Çocuklarda bu temel kavramların sağlıklı bir şekilde ilerlemesi; sembolleri kullanma, dil yeteneği ve genel mental aktivite gelişimi için zorunlu bir ön şart niteliği taşır. Bu süreç, çocuğun fiziksel dünyadan zihinsel temsil dünyasına geçişini sağlar.

Cisim Kalıcılığı ve Gelişim Aşamaları

Bebeklerde bilişsel ilerlemenin en somut göstergelerinden biri cisim kalıcılığı kavramının gelişimidir. Bu süreç, bebeğin görüş alanından çıkan bir nesnenin yok olmadığını anlamasıyla başlar. Gelişim süreci şu aşamalarla takip edilebilir:

• İlk Belirtiler: Tanıdık bir yüz veya oyuncak görüş alanından kaybolduğunda, bebeğin bakışlarını o noktada sürdürmesi gelişimin erken bir işaretidir.
• 4-8 Ay Arası: Çocuklar oyuncakların konumları ve dış görünümleriyle yoğun şekilde ilgilenirler. Nesneleri ağza almak, sallamak ve çarpmak gibi eylemler, sadece görsel değil, derinlemesine duyusal girdi sağlar.
• 9-12 Ay Arası: Bebekler artık tamamen gizlenmiş olan cisimlerin yerini bulma yeteneğine sahip olurlar.

Bir Yaş Sonrası Bilişsel Dönüşüm

Çocuk bir yaşına yaklaştığında, nesnelere olan ilgisi renk ve doku gibi sadece fiziksel özelliklerin ötesine geçer. Bu dönemde çocuklar, farklı cisimlerin farklı amaçları olduğunu fark etmeye başlarlar. Bu farkındalık, nesnelerin fonksiyonel kullanımına dair ilk adımlardır.

18 aylık olan bir çocuk, bir cismi o an görmese dahi veya cisim görüş alanından tamamen gizlenmiş olsa bile onun yerini tahmin edebilir. Bu ileri düzey gelişim, bilişsel süreçlerde yeni bir evre olan sembolik düşünme döneminin başlangıcını müjdelemektedir.