ORTOPEDİK BEL AĞRISI SEBEPLERİ
- Bel ağrısına neden olan ortopedik patolojiler arasında skolyoz, spondilolistezis, spinal stenoz, enfeksiyonlar ve tümörler en kritik öneme sahip rahatsızlıklardır.
- Skolyoz vakalarının büyük çoğunluğunu idiyopatik tür oluştururken, tedavi yaklaşımı eğriliğin derecesine ve ilerleme riskine göre gözlem, korse veya cerrahi olarak belirlenir.
- Spondilolistezis ve spinal stenoz gibi durumlarda hastanın yaşam kalitesi ile nörolojik bulguları cerrahi müdahale kararında belirleyici rol oynar.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Bel Ağrılı Hastada Ortopedik Patolojiler
Bel ağrısı şikayetiyle başvuran hastalarda altta yatan nedenler genellikle omurganın biyomekaniğini bozan çeşitli ortopedik patolojilerdir. Bu patolojiler arasında skolyoz, spondilolistezis, spinal stenoz, enfeksiyonlar ve tümörler en kritik öneme sahip olanlardır. Bu içerikte, söz konusu rahatsızlıkların klinik özellikleri, tanı kriterleri ve güncel tedavi yaklaşımları profesyonel bir bakış açısıyla ele alınmaktadır.
Skolyoz: Tanımı ve Sınıflandırılması
Skolyoz, vertebral kolonda (omurgada) bir grup vertebranın sagital, frontal ve transvers düzlemdeki üç boyutlu eğrilikleri olarak tanımlanır. Omurganın bu karmaşık deformitesi, yapısal ve yapısal olmayan şeklinde iki ana kategoriye ayrılmaktadır.
Yapısal Skolyoz Nedenleri
Yapısal skolyoz, omurganın kendi anatomik yapısındaki kalıcı değişikliklerden kaynaklanır. Başlıca nedenleri şunlardır:
- İdiyopatik Skolyoz: En sık görülen nedendir (%80).
- Nöromuskuler Skolyoz
- Konjenital Skolyoz
- Nörofibromatozis hastalığına bağlı gelişen eğrilikler.
- Mezenkimal hastalıklar (Marfan sendromu vb.).
- Romatizmal Hastalıklar
- Travma (Kırık veya cerrahi sonrası).
- Ekstraspinal kontraktürler (Yanık sonrası).
- Kemik enfeksiyonları
- Osteokondrodistrofiler
- Tümörler
- Lumbosakral eklem ilişkisinin bozulması.
Yapısal Olmayan Skolyoz Nedenleri
Yapısal olmayan skolyozda omurga yapısı sağlamdır ancak dış faktörler eğriliğe yol açar:
- Postural (Duruş bozukluğuna bağlı).
- Histerik (Psikolojik kökenli).
- Sinir kökü tahrişine bağlı gelişen durumlar.
- İnflamatuvar süreçler.
- Bacak boyu farkı.
- Kalça eklemi çevresi kontraktürleri.
İdiyopatik Skolyoz ve Klinik Değerlendirme
Skolyoz vakalarının %80'ini oluşturan İdiyopatik Skolyoz, hastanın yaşına göre dört farklı dönemde incelenir. Bu dönemler; İnfantil (0-4 yaş), Juvenil (4-9 yaş), Adölesan (9-16 yaş) ve Erişkin/Adult (18 yaş üzeri) olarak sınıflandırılır.
Fizik muayene sırasında omuz ve pelvis asimetrisi, omurga eğriliği, asimetrik rib hump (kot çıkıntısı) ve nörolojik bulgular dikkatle incelenir. Radyolojik değerlendirmede ise ayakta ön-arka/yan grafiler, sağa-sola eğilme grafileri ile gerekli durumlarda BT ve MR tetkiklerine başvurulur.
Skolyozda İlerleme Riskini Artıran Faktörler
Kemik gelişimi tamamlanmamış hastalarda eğriliğin artma riski yüksektir. Özellikle aşağıdaki durumlarda risk fazladır:
- Yaşın küçük olması.
- Cinsiyetin kız olması (ilerleme kızlarda daha sıktır).
- Premenarş dönemde (adet görmemiş) tanı konması.
- Risser sign 0-1 olması (leğen kemiği kıkırdağının kapanmaması).
- Çift eğrilik veya torasik (sırt) bölge eğriliklerinin varlığı.
- Başlangıçtaki eğriliğin büyük olması.
Skolyoz Tedavi Kriterleri
Skolyoz tedavisi konservatif (koruyucu) ve cerrahi olmak üzere ikiye ayrılır. Konservatif tedavi, genellikle 20 derecenin altındaki eğriliklerde tercih edilir. Ancak 6 aylık takiplerde 5 derecelik bir artış saptanırsa ortotik (korse) tedavisine geçilir.
| Tedavi Yöntemi | Endikasyon / Kriter |
|---|---|
| Korse Tedavisi | 20-30° üzerindeki eğrilikler ve ilerleme potansiyeli olan vakalar. |
| Cerrahi Tedavi | 45° üzerindeki eğrilikler, ilerleyici ve ağrılı durumlar, kozmetik deformite. |
| Gözlem | 20° altındaki stabil eğrilikler. |
Spondilolistezis (Bel Kayması)
Spondilolistezis, bir vertebranın diğerinin üzerine doğru öne veya arkaya kayması durumudur. Bu tabloya genellikle pars interartikularis bölgesindeki bir lezyon (spondilolizis) neden olur. Klinik tabloda ağrı, hızlı büyüme döneminde artar ve istirahatle azalır. Muayenede hamstring gerginliği ve omurgada basamak oluşumu tipiktir.
Spondilolistezis Tipleri ve Meyerding Sınıflaması
- Tip 1 Displastik: L5 veya S1'deki konjenital anomalilere bağlı kayma.
- Tip 2 İsthmik: Sorun pars interartikularistedir.
- Tip 3 Dejeneratif: Yaşlanmaya bağlı doku bozulması.
- Tip 4 Travmatik: Pedikül veya lamina kırıklarına bağlı.
- Tip 5 Patolojik: Osteogenezis imperfekta gibi kemik hastalıkları sonucu.
Kayma oranı Meyerding sınıflamasına göre derecelendirilir: Evre 1 (%25 altı), Evre 2 (%25-50), Evre 3 (%50-75) ve Evre 4 (%75-100). Tedavide ağrı devam ediyorsa, kayma %50'nin üzerindeyse veya spinal stenoz eşlik ediyorsa cerrahi müdahale gereklidir.
Spinal Stenoz (Omurilik Kanalında Darlık)
En sık lomber (bel) bölgede görülen spinal stenoz, omurilik kanalının daralmasıdır. Konjenital (idiyopatik, akondroplastik) veya edinsel (dejeneratif, travmatik, metabolik) nedenlerle gelişebilir.
Hastalar tipik olarak nörolojik kladikasyo (bacak ağrısı) yaşarlar; ayakta durmakla ve yokuş aşağı yürümekle ağrı artarken, oturmak ve öne eğilmekle rahatlama sağlanır. Tanıda BT ve MR yardımcı olsa da kesin tanı myelografi ile konur. Yaşam kalitesini bozan ve kas güçsüzlüğü yaratan vakalarda dekompresyon cerrahisi uygulanır.
Omurga Enfeksiyonları ve Spinal Tüberküloz
Omurga enfeksiyonları; diskitis, piyojenik vertebral osteomyelit ve spinal tüberküloz (Pott hastalığı) olarak gruplandırılır.
Vertebra Tüberkülozu, Mycobacterium Tuberculosis kaynaklı kronik bir enfeksiyondur. En sık T10-L2 arasını tutar. Hastalığın üç tipik bulgusu vardır:
- Soğuk apse
- Gibbus (Keskin açılı kamburluk)
- Parapleji
Tedavi süreci en az 6-9 ay süren çoklu antitüberküloz ilaç kullanımını kapsar. Medikal tedaviye yanıt alınamayan veya ciddi kifoz gelişen durumlarda cerrahiye başvurulur.
Omurga Tümörleri
Omurga tümörleri, primer (omurganın kendisinden kaynaklanan) ve metastatik (başka organdan yayılan) olarak ikiye ayrılır.
- Primer Tümörler: Osteoid osteom, hemanjiom, dev hücreli tümör, kordoma ve osteosarkom gibi türleri içerir.
- Metastazlar: Omurgaya en sık meme, akciğer ve prostat tümörleri metastaz yapar.
Hastalar polikliniğe tümöre bağlı ağrı veya kemik zayıflaması sonucu gelişen patolojik kırıklar ile başvurabilirler.
