Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Nedir ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir ?

Obsesyon ve Kompulsiyon Nedir?

Obsesyonlar, kişinin isteği dışında ısrarla ve zorlayıcı bir şekilde zihnine gelen, yoğun anksiyete oluşturan ve yineleyici özellik taşıyan düşünce, dürtü ya da imgelerdir. Genellikle kişi tarafından mantıksız olarak değerlendirilen bu düşüncelere karşı direnç gösterilmeye çalışılsa da bu süreçte başarılı olmak oldukça güçtür. Kişi, zihnini meşgul eden bu rahatsız edici durumlardan kurtulmakta zorlanabilir.

Kompulsiyonlar ise kişinin obsesyonlarına yanıt olarak geliştirdiği veya belirli kurallara göre gerçekleştirmek zorunda hissettiği, yineleyici ve amaçlı törensel davranışlar ya da zihinsel eylemlerdir. Bu eylemler, obsesyonun yarattığı kaygıyı gidermek veya korkulan bir durumu önlemek amacıyla yapılır. Ancak uygulanan yöntem, önlenmek istenen durumla gerçekçi bir bağa sahip değildir veya son derece aşırıdır.

En Sık Görülen Obsesyon ve Kompulsiyon Türleri

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), bireylerde farklı temalarla kendini gösterebilir. En yaygın karşılaşılan türler şunlardır:

1. Kirlenme ve Bulaşma Takıntıları

Kirlenme ve bulaş obsesyonu, kirli olduğu düşünülen yüzeylerden mikrop, idrar, dışkı veya yağ gibi maddelerin bulaşabileceği endişesini içerir. Bu kaygıyı hafifletmek için geliştirilen temizlik kompulsiyonları, sık el yıkama ve uzun süren temizlik ritüelleri şeklinde ortaya çıkar.

2. Kuşku Obsesyonu ve Kontrol Kompulsiyonu

Bir eylemin tam olarak yapıldığından emin olamama durumuna kuşku obsesyonu denir. Genellikle güvenlik risklerine odaklanan bu durumda; ocak, kapı veya ütü gibi cihazların açık kalmış olabileceği endişesiyle tekrar tekrar kontrol etme ihtiyacı duyulur. Ayrıca kişi, istemeden başkalarına zarar vereceği veya sosyal olarak kabul görmeyen kelimeler kullanacağı korkusunu da yaşayabilir.

3. Simetri ve Düzen Takıntıları

Simetri obsesyonu, nesnelerin belirli bir düzen, konum veya simetri içinde olması gerektiği düşüncesidir. Hastalar, eşyaları belirli bir sıraya koymak için günlerinin büyük bir kısmını harcayabilir ve bu durum günlük işlerin aksamasına neden olabilir. Düzenleme kompulsiyonları, kişinin hayat kalitesini ciddi oranda etkileyen bir süreçtir.

4. Cinsel ve Dini İçerikli Obsesyonlar

Kişinin kendi değer yargılarına, yaşına ve toplumsal konumuna yakıştıramadığı, utanç verici bulduğu cinsel içerikli obsesyonlar (ensest veya eşcinsellik temalı gibi) yoğun sıkıntı yaratır. Benzer şekilde, kişinin inançlarına tamamen zıt olan dini içerikli obsesyonlar da ülkemizde sık görülür. Birey, günah işleme korkusuyla bu takıntılı düşünceleri zihninden uzaklaştıramaz.

5. Biriktirme, Saklama ve Sayma Kompulsiyonları

Bu kategorideki davranışlar genellikle şu şekilde gruplandırılır:

• İstifleme (Biriktirme): Maddi veya manevi değeri olmayan eşyaların, ileride gerekebilir düşüncesiyle saklanmasıdır.
• Sayma Kompulsiyonları: Sayı sayma, dua etme veya kelime yineleme gibi zihinsel süreçlerdir. Kişi, bu ritüelleri yapmadığında kendisinin veya sevdiklerinin başına kötü bir şey geleceğine inanır.

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Tedavi Yöntemleri

OKB, profesyonel destekle yönetilebilen bir durumdur. Bilimsel araştırmalarla etkinliği kanıtlanmış temel tedavi yöntemleri aşağıda tabloda belirtilmiştir:

Kişi kompulsiyonlarını engellemeye çalıştığında yoğun bir anksiyete yaşasa da, doğru tedavi yaklaşımlarıyla bu sürecin kontrol altına alınması mümkündür.