Obezite ve tedavi yöntemleri
- Obezite, vücut kitle indeksinin 30 kg/m² üzerinde olmasıyla tanımlanan ve insan ömrünü ortalama 10 yıl kısaltan ciddi bir kronik hastalıktır.
- Hormonal bozukluklar obeziteye neden olabilse de vakaların büyük çoğunluğu bu tür bir nedene dayanmamakta ve dünya nüfusunun yaklaşık %10'u obezite ile mücadele etmektedir.
- Diyet ve ilaç gibi cerrahi dışı yöntemlerin başarı oranı oldukça düşük kalırken, kalıcı kilo kaybı için tüp mide ve mide bypassı gibi cerrahi yöntemler daha etkili sonuçlar sunmaktadır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Obezite Nedir ve Nasıl Tanımlanır?
Dünya Obezite Cerrahisi Derneği (IFSO) tarafından belirlenen ve küresel düzeyde kabul gören kriterlere göre, Vücut Kitle İndeksi (VKİ) 30 Kg/m²’nin üzerinde olan bireyler obez olarak tanımlanmaktadır. Obezite, vücuttaki yağ oranının sağlığı bozacak ölçüde aşırı artması durumudur. Bu durum, sadece estetik bir sorun değil, yaşam süresini ve kalitesini doğrudan etkileyen ciddi bir kronik hastalıktır.
Vücut Kitle İndeksi (VKİ) Nasıl Hesaplanır?
Vücut kitle indeksi, bireyin vücut ağırlığının (kg), boy uzunluğunun metre cinsinden karesine bölünmesiyle elde edilir. Örneğin; 110 kg ağırlığında ve 1.70 m boyunda olan bir kişinin hesaplaması şu şekildedir:
- Boyun karesi: 1.7 x 1.7 = 2.89
- VKİ Sonucu: 110 / 2.89 = 38.1 Kg/m²
Vücut Kitle İndeksine Göre Sınıflandırma
Bireyler, hesaplanan VKİ değerlerine göre aşağıdaki tabloda belirtilen gruplara ayrılmaktadır:
| Kategori | Vücut Kitle İndeksi (VKİ) |
|---|---|
| Normal Kilolu | 18 - 25 Kg/m² |
| Fazla Kilolu | 25 - 30 Kg/m² |
| Obez | 30 - 40 Kg/m² |
| Morbid Obez | 40 - 50 Kg/m² |
| Süper Obez | 50 - 60 Kg/m² |
| Süper-Süper Obez | 60 Kg/m² ve üzeri |
Obezitenin Nedenleri ve Hormonal Faktörler
Obezite her zaman sadece aşırı beslenmeye bağlı gelişmemekte; bazen hormonal bozukluklar sonucunda da ortaya çıkabilmektedir. Özellikle böbrek üstü bezi veya hipofiz bezi kaynaklı Cushing Hastalığı, kortizol hormonunun aşırı salgılanmasıyla vücudun belirli bölgelerinde yağlanmaya neden olur. Ayrıca tiroid hormonlarının azlığı ile karakterize olan hipotiroidi de obeziteyi tetikleyebilir.
Buna karşın, hormonal bozukluklara bağlı obezite vakaları oldukça küçük bir hasta grubunu kapsamaktadır. Obezite tedavisi için başvuran hastaların neredeyse tamamında kanıtlanmış bir hormonal bozukluğa rastlanmamaktadır. Bu nedenle, hormonal bir nedene dayanmayan obezitenin mutlaka tedavi edilmesi gerekmektedir.
Küresel ve Ulusal Boyutta Obezite Verileri
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre, dünya genelinde 20 yaş üstü nüfusta 1,4 milyar kişi fazla kilolu kategorisindedir. Bu popülasyon içerisinde 200 milyon erkek ve 300 milyon kadın obezite kaynaklı sağlık sorunları yaşamaktadır. Özetle, dünya nüfusunun %10’u obez olarak kabul edilmektedir.
Türkiye özelinde ise TÜİK verileri, 15 yaş üstü bireylerin %34,8’inin fazla kilolu, %17,2’sinin ise obez olduğunu ortaya koymaktadır. Bu istatistikler, obezitenin toplum sağlığı üzerindeki ciddi etkisini gözler önüne sermektedir.
Obezitenin Sağlık Üzerindeki Riskleri ve Kanser İlişkisi
Bilimsel çalışmalar, obezitenin ortalama insan ömrünü 10 yıl kısalttığını kanıtlamıştır. Her yıl yaklaşık 3,4 milyon kişi, fazla kilo ve obeziteye bağlı komplikasyonlar nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Obez bireylerde hastalık riskleri şu oranlarda artış göstermektedir:
- Tip 2 Diyabet (Şeker Hastalığı): %44
- İskemik Kalp Hastalığı: %23
- Kanser Çeşitleri: %7 ile %44 arası
Özellikle özofagus, kolon, rahim, böbrek ve menopoz sonrası dönemdeki kadınlarda meme kanseri ile obezite arasında doğrudan bağ bulunmaktadır. Ayrıca prostat, pankreas kanseri ve non-Hodgkin Lenfoma için obezite kritik bir risk faktörüdür. Araştırmalar, kansere bağlı ölümlerin kadınlarda %16-20’sinin, erkeklerde ise %14’ünün obezite kaynaklı olduğunu; yağ oluşumu (adipogenesis) ile kanser oluşumunun (onkogenezis) benzer metabolik yolları izlediğini göstermektedir.
Obezite Tedavi Yöntemleri
Obezite ile mücadelede cerrahi olan ve olmayan çeşitli yaklaşımlar mevcuttur. Tedavi seçimi, hastanın VKİ değerine ve genel sağlık durumuna göre belirlenir.
Ameliyat Dışı Tedavi Yöntemleri
İlaç tedavisi, yaşam tarzı değişiklikleri, beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi ve akupunktur gibi yöntemler obezite tedavisinde kullanılmaktadır. Ancak bu yöntemlerin kalıcı ve etkili kilo kaybı sağlama oranı sadece %3-4 civarındadır. Özellikle morbid obezite ve üzerindeki kilolarda bu yöntemler genellikle başarısızlıkla sonuçlanmaktadır.
Obezite Cerrahisi (Bariatrik Cerrahi) Yöntemleri
Diğer tedavi yöntemlerinden sonuç alınamadığında cerrahi seçenekler ön plana çıkmaktadır. Günümüzde en sık uygulanan yöntemler şunlardır:
- Sleeve Gastrektomi (Tüp Mide): Teknik olarak daha kolay bir yöntemdir ancak uzun dönem sonuçları hakkında veriler sınırlıdır. Tekrar kilo alımı durumunda Gastrik Bypass'a revizyon gerekebilir.
- Roux-N-Y Gastrik Bypass (Mide Bypass'ı): Teknik olarak daha zor ve riskli bir ameliyat olmasına rağmen, uzun dönemli etkinliği bilimsel olarak kanıtlanmış bir yöntemdir.
Bunların yanı sıra daha nadir uygulanan diğer cerrahi yöntemler şunlardır:
- Laparoskopik Ayarlanabilir Gastrik Bant (LAGB)
- Fobi Poş Uygulaması
- Gastrik Plikasyon
- Mini Gastrik Bypass
- Bilio Pankreatik Diversiyon (BPD)
- Bilio Pankreatik Diversiyon + Duodenal Switch (BPD+DS)
Önemli Not: Geçmişte sıkça uygulanan Gastrik Bant (Mide Kelepçesi) yöntemi, bantla ilgili yaşanan sorunlar nedeniyle günümüzde artık nadiren tercih edilmektedir. Hangi cerrahi yöntemin uygulanacağı, cerrah ve hastanın birlikte değerlendirmesi sonucunda kararlaştırılmalıdır.
