Mental retardasyon (zeka geriliği)
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Psikomotor Gerilik Tanımı ve Görülme Sıklığı
Psikomotor gerilik, bir çocuğun kişisel-sosyal, ince motor, dil ve kaba motor gelişim alanlarından en az ikisinde yaşıtlarına göre belirgin bir geride kalma durumunu ifade eder. Çocuk sağlığı ve gelişiminde kritik bir öneme sahip olan bu durumun toplumda görülme sıklığı %5-10 arasındadır.
Terminoloji, çocuğun yaşına göre farklılık göstermektedir. İlk beş yaş içerisinde bu tablo için psikomotor gerilik tanımı kullanılırken, beş yaşından sonraki süreçte bu durum mental motor gerilik olarak adlandırılmaktadır.
Psikomotor Geriliğe Yol Açan Risk Faktörleri
Gelişimsel geriliğin altında yatan nedenler oldukça çeşitlidir. Bu faktörler genetik kökenli olabileceği gibi, doğum öncesi veya sonrası çevresel etkenlere de bağlı olabilir. Başlıca nedenler şunlardır:
- Kromozom anomalileri (Down sendromu, Frajil X vb.)
- Doğumsal metabolik hastalıklar ve beyin gelişim bozuklukları
- Annenin kronik hastalıkları ve gebelik döneminde maruz kaldığı riskler
- Prematürelik, zor doğum ve doğum esnasında oksijensiz kalma (asfiksi)
- Santral sinir sistemi enfeksiyonları ve geçirilmiş kafa travmaları
- Malnütrisyon (yetersiz beslenme)
Zeka Geriliği Sınıflandırması ve Dağılımı
Toplumda zeka geriliğinin görülme sıklığı %2-3 civarındadır. Bu durum; sınır, hafif, orta, ağır ve çok ağır olmak üzere beş ana grupta sınıflandırılır. Hastaların büyük bir çoğunluğu hafif grupta yer almaktadır.
| Zeka Geriliği Derecesi | Hasta Grubu İçindeki Dağılım Oranı |
|---|---|
| Hafif Zeka Geriliği | %80 |
| Orta Zeka Geriliği | %10 |
| Ağır Zeka Geriliği | %1-2 |
| Diğer (Sınır ve Çok Ağır) | Değişken |
İzole Gelişim Gerilikleri ve Motor Bozukluklar
Bazı vakalarda tüm gelişim basamaklarında değil, sadece belirli alanlarda gerilik görülebilir. Bu durum izole dil geriliği veya izole motor gerilik olarak tanımlanır. Diğer gelişim alanları normal olup; baş kontrolü, desteksiz oturma ve yürümede gecikme yaşayan süt çocuklarında sıklıkla hipotonisite (gevşeklik) gözlemlenir. Ayrıca, bazı kas hastalıkları kendisini ilk olarak yürümede gecikme gibi motor gelişim sorunlarıyla belli edebilmektedir.
Tanı ve Değerlendirme Sürecinde Kullanılan Testler
Çocukların gelişimsel düzeylerini ve bilişsel kapasitelerini belirlemek amacıyla yaş gruplarına özel standardize testler uygulanmaktadır. Bu testler, erken müdahale planı oluşturulması açısından hayati önem taşır:
- Denver II Gelişim Tarama Testi: 6 ay ile 6 yaş arasındaki çocuklarda; kişisel-sosyal, dil, ince ve kaba motor alanlarını değerlendirmek için kullanılır.
- Bayley III Testi: İlk 3 yaş içerisindeki çocuklarda gelişimsel durumun ayrıntılı incelenmesini sağlar.
- WISC-R Testi: 6 yaşından büyük çocuklarda IQ değerlendirmesi ve zihinsel kapasitenin ölçülmesi amacıyla uygulanır.
