KROMOZOM ANOMALİLERİ

Kromozom Anomalileri ve Görülme Sıklığı

Kromozom anomalileri, genetik yapıda meydana gelen sayısal veya yapısal değişiklikler sonucu ortaya çıkan klinik tablolardır. Bu anomalilerin toplumda görülme sıklığı, anomalinin türüne göre değişkenlik göstermektedir. Aşağıdaki tabloda en sık rastlanan kromozom anomalileri ve istatistiksel görülme oranları yer almaktadır:

Yaygın Görülen Trizomi Sendromları ve Klinik Belirtileri

Trizomi, normalde iki adet olması gereken bir kromozomun üç adet olması durumudur. Bu durum ciddi fiziksel ve zihinsel farklılıklara yol açar.

Down Sendromu (Trisomi 21)

1. kromozomun trizomisi sonucu oluşan bu sendromda; hipotoni, mental retardasyon (IQ < 50), epikantus, simian çizgisi ve konjenital kalp hastalığı sık görülen bulgulardır.

Edwards Sendromu (Trisomi 18)

1. kromozomun trizomisidir. Düşük doğum ağırlığı, küçük çene, belirgin oksiput ve karakteristik el şekli ile tanınır. Olguların üçte biri maalesef ilk ay içinde kaybedilmektedir.

Patau Sendromu (Trisomi 13)

1. kromozomun trizomisi olan bu tabloda; yarık dudak-damak, postaksial polidaktili, hipotelorizm ve konjenital kalp hastalığı gözlenir. Olguların yarısı ilk üç ayda kaybedilir.

Cinsiyet Kromozomu Anomalileri

Cinsiyet kromozomlarındaki (X ve Y) sayısal değişiklikler, üreme sağlığı ve fiziksel gelişim üzerinde doğrudan etkilidir.

• Klinefelter Sendromu (47, XXY): İnfertilite, hipogonadizm, düşük testosteron düzeyi ve %40 oranında jinekomasti ile karakterizedir.
• Turner Sendromu (45, X): Kısa boy, primer amenore, yele boyun ve geniş göğüs kafesi belirgin özellikleridir.
• Triple X Sendromu (47, XXX): Klinik olarak normal görünseler de %15-25'inde orta derecede mental retardasyon görülür. %75'i fertildir ve ilerleyen anne yaşı bu sendromda etkindir.

Otozomal Delesyon ve Mikrodelesyon Sendromları

Kromozomların bir parçasının kaybolması (delesyon) sonucu oluşan bu sendromlar, kaybın büyüklüğüne göre sınıflandırılır.

Otozomal Delesyon Sendromları

Işık mikroskobunda gözlenebilen büyük parça kayıplarıdır:

• Cri du chat (5p15.2): Kedi miyavlaması gibi ağlama, mikrosefali ve yavaş büyüme ile karakterizedir.
• Wolf-Hirschhorn (4p16.3): Ağır mental retardasyon, büyük/düşük yerleşimli kulaklar ve belirgin alın yapısı görülür.

Mikrodelesyon Sendromları

Delesyona uğrayan bölgenin 5Mb'dan küçük olduğu durumlardır. Önemli örnekler şunlardır:

• Prader-Willi Sendromu: Paternal (baba) orijinli 15q11-13 mikrodelesyonudur. Hipotoni, hiperfaji (aşırı yemek yeme) ve obezite görülür.
• Angelman Sendromu: Maternal (anne) orijinli 15q11-q13 mikrodelesyonudur. Zamansız gülmeler ve mutlu yüz ifadesi tipiktir.
• Williams Sendromu (7q11.3) ve Di-george Sendromu (22q11.2) diğer sık görülen mikrodelesyonlardır.

Frajil-X Sendromu ve Kromozom Kırık Sendromları

Frajil-X Sendromu, Xq27.3 bölgesindeki FMR1 genindeki CGG tekrar dizisinin artışıyla oluşur. Tekrar sayısı 200 ve üstü olduğunda mutasyon kabul edilir. Uzun yüz, büyük kulaklar ve makroorşidizm belirgin klinik bulgulardır.

Kromozom Kırık Sendromları ise Mendelyen kalıtım gösteren ve kromozom instabilitesi ile seyreden hastalıklardır:

• Fankoni anemisi
• Ataxia telengiectasia
• Xeroderma pigmentosum
• Bloom Sendromu

Hazırlayan: Prof. Dr. Duran Canatan
Çocuk Hematoloji ve Genetik Uzmanı