Kısırlık ve tedavileri

İnfertilite (Kısırlık) Nedir?

İnfertilite, tıbbi literatürde kısırlık kavramının karşılığı olarak kullanılan bir terimdir. Toplumda kısırlık kelimesi kesin bir çocuk sahibi olamama durumunu çağrıştırdığı için, günümüz tıbbi imkanları dahilinde infertilite terimini kullanmak çok daha doğrudur. Modern tıp, geçmişte imkansız görülen pek çok sorunu çözerek çiftlerin çocuk sahibi olmasına olanak tanımaktadır.

Teknik olarak infertilite, 1 yıl boyunca herhangi bir korunma yöntemi uygulanmamasına rağmen gebeliğin oluşmaması durumudur. Sağlıklı bir çiftin her ay gebe kalma şansı ortalama %20 civarındadır. Ancak yaşın ilerlemesi, tütün ve alkol kullanımı gibi faktörler bu oranı ciddi şekilde düşürebilmektedir.

İnfertilite Grupları ve Görülme Sıklığı

İnfertilite vakaları toplumdan topluma farklılık gösterse de, ortalama her 100 çiftten 15'i bu durumla karşılaşmaktadır. Hastaları genel olarak iki ana grupta değerlendirmek mümkündür:

1. Kendi kendine gebe kalma şansı olmayanlar: Erkekte hiç sperm hücresi bulunmaması veya kadında her iki tüpün de kapalı olması gibi durumlar bu gruba girer.
2. Tedavisiz gebe kalma şansı olanlar: Hafif endometriozis (çikolata kistleri), hafif sperm bozuklukları ve nedeni bilinmeyen infertilite vakaları bu grupta yer alır.

İnfertilite Nedenleri Nelerdir?

İnfertilite nedenleri hem erkek hem de kadın kaynaklı olabilir. Yapılan araştırmalar, sorunun kaynağının dağılımını şu şekilde göstermektedir:

İzah edilemeyen infertilite, mevcut tüm standart tanı yöntemleri kullanılmasına rağmen herhangi bir fiziksel neden bulunamaması durumunu ifade eder.

Tanı ve Değerlendirme Süreci

İnfertil çiftlerin değerlendirilmesi süreci genellikle kadın muayenesi ile başlar. Bu süreçte fizik muayene, jinekolojik muayene ve ultrasonografi tetkikleri yapılır. Düzenli adet gören ve hormon bozukluğu belirtisi taşımayan kadınlarda rutin hormon tahliline başlangıçta gerek duyulmayabilir.

Kadında bir sorun saptanmadığı takdirde, bir Üroloji uzmanı tarafından erkek muayenesi ve sperm tahlili istenir. Eğer her iki tarafta da belirgin bir sorun yoksa, 2-3 ay boyunca yumurtlamayı ve çatlamayı kolaylaştırıcı basit tedaviler ile akıntı gibi durumların tedavisi uygulanır.

İleri Tetkikler ve Tedavi Basamakları

Basit tedavilerle 2-3 ay içinde sonuç alınamazsa daha ileri yöntemlere başvurulur:

• Rahim Filmi (HSG): Tüplerin açık olup olmadığını belirlemek için çekilir.
• Laparoskopi: Yapışıklık veya çikolata kisti şüphesi durumunda tercih edilir.
• Aşılama Tedavisi: Neden bulunamadığında 3-4 seans denenebilir.
• Tüp Bebek: Diğer yöntemlerden sonuç alınamadığında başvurulan son çaredir.

Kişiye Özel Tedavi Planlaması

Unutulmamalıdır ki, her tedavi programı hastaya özel olarak hazırlanmalıdır. Tedavi planlanırken hastanın yaşı, sosyoekonomik durumu, psikolojik hali ve toplumsal baskı unsurları göz önünde bulundurulmalıdır.

Örneğin, 21 yaşındaki genç bir hastada tedavi basamakları arasına 2-3 aylık dinlenme süreleri eklenebilirken; 35 yaş üstü hastalarda yumurta kapasitesi azaldığı için zaman kaybetmeden daha komplike yöntemlere geçilmelidir. Kesin bir engel saptanan genç hastalarda ise doğrudan tüp bebek tedavisi uygulanabilir.

Sosyal Faktörler ve Psikolojik Durum

Özellikle gurbetçi ailelerin yoğun olduğu bölgelerde, eşlerin bir arada olma süresi kısıtlıdır. Bu tür durumlarda "1 yıl bekleyin" demek yerine, süreci hızlandırıcı güvenli programlar uygulanmalıdır. Ancak aile ve sosyal baskı yoksa, en doğrusu süreci zamana bırakmaktır.

Ailelerin genç çiftler üzerinde baskı kurmaması kritik önem taşır. Erken ve gereksiz tedaviye başlamak, çiftlerde stres ve hasta psikolojisi yaratarak süreci olumsuz etkileyebilir. Beklentinin çok yükselmesi, gebelik geciktiğinde çiftin daha fazla üzülmesine yol açabilir.

Op. Dr. Yılmaz Seyyah
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı