İntersitisiyel sistitte tanı ve tedavi
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
İntersitisiyel Sistit (Ağrılı Mesane Sendromu) Nedir?
İntersitisiyel Sistit (IS) veya diğer adıyla Ağrılı Mesane Sendromu, mesane dolumuyla birlikte bölgede ortaya çıkan kronik bir ağrı durumudur. Bu tabloya genellikle herhangi bir enfeksiyon veya belirgin bir patoloji olmaksızın, gün boyu ve gece süren ani sıkışma (urgency) ve sık idrara çıkma (frequency) semptomları eşlik eder.
İlk kez 1887 yılında Skene tarafından tanımlanan bu hastalık, tıp tarihinde önemli bir yere sahiptir. Özellikle hastaların %10-50'sinde görülen tipik Hunner ülserleri, geçen yüzyılın başında Guy L. Hunner tarafından literatüre kazandırılmıştır.
Epidemiyoloji ve Görülme Sıklığı
İntersitisiyel sistit görülme sıklığı raporlara göre değişkenlik göstermektedir. Finlandiya'da 100.000'de 10, Hollanda'da 100.000'de 8-16 iken, ABD'deki güncel veriler 10.000'de 5-6 civarındadır. Hastalığın demografik özellikleri şu şekildedir:
- Cinsiyet: Kadınlarda erkeklere oranla 10 kat daha fazla görülür.
- Irk: Beyaz ırkta görülme sıklığı daha yüksektir.
- Tipler: Klasik (ülseratif) ve non-ülseratif olmak üzere iki tipi bulunur. Klasik IS vakaların yaklaşık %10-20'sini oluşturur.
- Genetik: Hastalığın genetik bir bileşeni olduğuna dair bulgular giderek artmaktadır.
Patogenez: Hastalık Neden Oluşur?
İntersitisiyel sistitin kesin oluş mekanizması henüz tam olarak bilinmemekle birlikte, öne çıkan başlıca teoriler şunlardır:
- Enflamasyon ve Mast Hücre Aktivasyonu: Klasik IS'de mesane dokusunda normalden 10 kat fazla mast hücresi tespit edilir. Bu hücrelerden salınan histamin ve sitokinler; ağrı, ödem ve fibrozise yol açabilir.
- Glikozaminoglikan (GAG) Tabakası Defekti: Mesane mukozasını koruyan GAG tabakasındaki hasar, idrardaki potasyum ve üre gibi maddelerin sinir uçlarına sızarak ağrı oluşturmasına neden olur.
- Hipoksi: Mesane dolduğunda kanlanmanın azalması (normalde artması gerekir) doku hasarını tetikleyebilir.
- Diğer Faktörler: Otoimmün mekanizmalar, idrardaki toksik ajanlar ve sinir-immün-endokrin sistemler arasındaki kompleks etkileşimler üzerinde durulmaktadır.
Belirtiler ve Klinik Tablo
İntersitisiyel sistitin temel semptomu pelvik ağrıdır. Bu ağrı genellikle mesane dolduğunda şiddetlenir ve boşaldığında hafifler.
| Belirti | Açıklama |
|---|---|
| Sık İdrara Çıkma | Hastalar günde ortalama 16 kez (minimum 8) idrara çıkar. |
| Ani Sıkışma Hissi | Şiddetli ve kontrol edilmesi güç idrar yapma isteği. |
| Noktüri | Gece en az 1-2 kez, bazen çok daha fazla idrara kalkma. |
| Pelvik Ağrı | Mesane bölgesi, perine, vajina, bel ve uyluk iç kısımlarında hissedilebilir. |
| Disüri | Hastaların 1/3'ünde idrar yaparken yanma görülür. |
Önemli Not: Semptomlar cinsel ilişki, adet döngüsü ve belirli gıdalarla alevlenebilir. Bu durum sıklıkla endometriozis ile karıştırılarak gereksiz cerrahi müdahalelere yol açabilmektedir.
Tanı Yöntemleri ve NIDDK Kriterleri
Tanı sürecinde hastanın hikayesi ve ağrının karakteri belirleyicidir. Semptomların en az 6 aydır sürmesi IS olasılığını artırır. Tanıda kullanılan temel araçlar şunlardır:
- İşeme Günlüğü: 2 günlük kayıtlarla idrar sıklığı ve hacmi (ortalama 75 ml) takip edilir.
- Semptom Skalaları: PUF Semptom Skalası ve O'Leary Sant IS İndeksi ile semptom şiddeti ölçülür.
- Potasyum Duyarlılık Testi (PDT): Mesane içine verilen potasyumun ağrı uyandırıp uyandırmadığına bakılır.
- Sistoskopi ve Hidrodistansiyon: Anestezi altında mesanenin sıvı ile gerilmesi işlemidir. Bu sırada glomerulasyon (küçük kanama odakları) veya Hunner ülserleri gözlemlenir.
Tedavi Seçenekleri
İntersitisiyel sistit tedavisi, semptomları kontrol altına almaya yönelik çok yönlü bir yaklaşımdır.
Medikal Tedaviler
- Oral İlaçlar: FDA onaylı tek ilaç olan Sodyum Pentosanpolysulphate (Elmiron), GAG tabakasını onarmayı hedefler. Ayrıca amitriptilin (antidepresan), hidroksizin (antihistaminik) ve siklosporin (immünosüpresan) kullanılabilir.
- Destekleyici Ajanlar: Quercetin ve L-Arginin gibi takviyeler mast hücre aktivasyonunu azaltmaya yardımcı olabilir.
Mesane İçi (İntravezikal) Uygulamalar
Doğrudan mesane içine kateter yoluyla uygulanan ilaçlar, sistemik yan etkileri azaltır:
- DMSO (Dimetyl sulphoxide): Standart bir tedavi olup antiinflamatuar etki sağlar.
- Heparin ve Hyaluronic Asit: Koruyucu GAG tabakasını taklit eder.
- Lidokain: Lokal anestetik etki için kullanılır.
- Botox: Mesane spazmı olan hastalarda 3-6 ay süreli rahatlama sağlayabilir.
Diyet ve Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Hastaların semptomlarını tetikleyen gıdalardan uzak durması kritik önem taşır. Sakınılması gerekenler:
- Asitli Meyveler: Turunçgiller, üzüm, erik.
- İçecekler: Alkol, kahve, çay, karbonatlı içecekler.
- Gıdalar: Baharatlı yiyecekler, çikolata, sirke, konserve etler ve yapay tatlandırıcılar.
Cerrahi Müdahale
Diğer tüm tedavilere dirençli, yaşam kalitesi aşırı düşmüş vakalarda sistektomi (mesanenin çıkarılması) ve yapay mesane oluşturulması son çare olarak değerlendirilebilir.
