İnme

İnme Nedir? Modern Toplumlarda Mortalite ve Morbidite Etkileri

İnme, modern toplumlarda en önemli ölüm ve engellilik (morbidite) nedenleri arasında yer almaktadır. Amerika Birleşik Devletleri verilerine göre inme; kardiyovasküler ölümler ve tüm kanser türlerinin ardından 3. en sık ölüm sebebi olarak kaydedilmiştir. Ancak kanser türleri tek bir hastalık yerine ayrı ayrı değerlendirildiğinde, inme ölüm nedenleri arasında 2. sıraya yükselmektedir.

İnmeye bağlı morbidite oranı yaklaşık %75 civarındadır. Bu yüksek oran, hem bireyin yaşam kalitesinde hem de toplum genelinde ciddi kayıplara yol açmaktadır. Beyin hücrelerinde gerçekleşen ölüm irreversible (geri dönüşsüz) olduğu için, mevcut tedavilerle ölen nöronların tekrar canlandırılması mümkün değildir.

İnme Tedavisinde Temel Amaç ve Risk Faktörleri

İnme yönetiminde temel strateji, ölen nöronları geri getirmek değil; yeni nöron ölümlerini önlemek ve oluşabilecek komplikasyonları kontrol altına almaktır. İnme ile mücadelede önleme stratejileri, tedaviden daha etkin ve düşük maliyetlidir.

İnmede Önlenebilir Risk Faktörleri:

• Hipertansiyon
• Sigara kullanımı
• Ateroskleroz (Damar sertliği)
• Hiperkolesterolemi (Erken tedavi ve aterom plaklarına müdahale kritiktir)

İnmenin Nedenlerine Göre Sınıflandırılması

İnme olayları, etiyolojik nedenlerine göre beş ana grupta incelenmektedir. Vakaların yaklaşık %80'i iskemik kökenlidir:

1. İskemik: Aterosklerotik veya embolik nedenli.
2. Hemorajik: Kanama kaynaklı.
3. Hipoksik: Oksijen yetersizliği.
4. Hipoperfüzyon: Kan akışının azalması.
5. Venöz: Toplardamar kaynaklı.

Radyolojik Görüntülemenin Amaçları

İnme şüphesi olan hastalarda görüntüleme süreci primer ve sekonder (takip) olmak üzere iki aşamada gerçekleştirilir.

1. Primer Görüntüleme

• Parenkim Değerlendirmesi: Enfarkt varlığının tespiti, alanın büyüklüğü (cm³ veya ml), etkilenen anatomik bölgeler ve vasküler sulama alanlarının belirlenmesi.
• Ayırıcı Tanı: Kanama varlığının tespiti ve akut nörolojik tabloya yol açabilecek diğer lezyonların ekarte edilmesi.
• Vasküler Yapılar: İntrakranial ve ekstrakranial damarlarda stenoz (daralma) veya obstrüksiyon (tıkanma) kontrolü.
• Perfüzyon ve Penumbra: Kanlanmanın ve kurtarılabilir doku (penumbra) varlığının değerlendirilmesi.

2. Sekonder (Takip) Görüntüleme

• Hastalığın gelişimini ve enfarkt alanının genişlemesini izlemek.
• Ödem, herniyasyon ve hemorajik transformasyon gibi komplikasyonları takip etmek.
• Tedaviye yanıtı ve tedaviye bağlı gelişebilecek komplikasyonları denetlemek.

İskemik İnmede Vasküler Alan Sınıflandırması

İskemik inmeler, etkilenen damar yatağına göre şu şekilde kategorize edilir:

• MCA, ACA, PCA
• Vertebrobaziler sistem
• Unilateral ICA
• Lentikülostriat ve Laküner
• Global ve Watershed (Sınır sulama alanları)

Görüntüleme Modaliteleri ve Tanısal Güçleri

İnme tanısında kullanılan başlıca yöntemler BT (Bilgisayarlı Tomografi), MR (Manyetik Rezonans) ve Doppler'dir.

Bilgisayarlı Tomografi (BT) Kullanımı

BT, düşük duyarlılığına rağmen hızlı, ulaşılabilir ve ucuz olması nedeniyle ilk değerlendirmede tercih edilir. Özellikle kanamayı ekarte etmekte çok başarılıdır.

• < 3 Saat: "Parlak damar" (hiperdens arter) bulgusu izlenebilir. BT anjiyo ile tıkanıklıklar tespit edilebilir.
• 3-6 Saat: Sulkuslarda silinme, gri-ak madde kontrast kaybı ve insular şerit kaybı görülür.
• 8-24 Saat: Enfarkt alanı hipodens hale gelir.
• 1-7 Gün: Kitle etkisi ve herniyasyon riski zirve yapar (2-4. gün).
• 1-3 Ay: Ensefalomalazik değişiklikler ve kortikal atrofi gelişir.

Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR)

Diffüzyon (DWI) ve ADC haritası, iskemik inmede altın standarttır. Sitotoksik ödem nedeniyle kısıtlanan su hareketini saptayarak ilk 5 dakika içinde pozitifleşir.

• T2 Shine Through: ADC haritası, T2 etkisini yok ederek gerçek difüzyon kısıtlamasını (koyu renk) gösterir.
• Psödonormalizasyon: 5. günden itibaren hücre membran yıkımıyla difüzyon kısıtlaması kalkar; 1-4 haftada görüntüler normale döner.
• T2*GRE ve SWI: Kanama odaklarını ve mikro kanamaları saptamak için kullanılır.
• PWI (Perfüzyon MR): Hipoperfüze alanları belirler. DWI < PWI durumu, kurtarılabilir penumbra dokusunun varlığını işaret eder.

Reperfüzyon Hasarı ve Güncel Yaklaşımlar

Kan akımının tekrar sağlanması (reperfüzyon), bazen oksidatif hasara ve kanamalara yol açabilir. Bu durumun nedenleri arasında artan vasküler permeabilite, yüksek tansiyon ve geniş enfarkt alanı yer alır.

Hasarı Azaltma Yöntemleri:

• Terapötik Hipotermi: Vücut kor sıcaklığının 32°C'ye düşürülmesi.
• Desmoteplaz: Vampir yarasa tükürüğünden elde edilen, alteplazdan daha az nörotoksik olduğu iddia edilen ancak henüz Faz 3 aşamasında olan bir doku plasminojen aktivatörüdür.