Hipertansiyonla ilgili bilinmesi gerekenler

Hipertansiyon Nedir? Görülme Sıklığı ve Riskleri Nelerdir?

Türk Böbrek Hastalıkları ve Hipertansiyon Derneği tarafından yapılan çalışmalara göre, ülkemizde hipertansiyon görülme sıklığı %35 civarındadır. Özellikle 60 yaş üstü erkeklerde bu oran %60-80 aralığına kadar yükselmektedir. Dünya genelindeki veriler ise her 3-5 kişiden birinin hipertansif olduğunu göstermektedir.

Amerika'da 1970'li yıllardan bu yana yürütülen NHANES çalışmasının sonuçları, çarpıcı bir gerçeği ortaya koymaktadır: Hastaların yalnızca yarısı hastalığının farkındadır. Farkında olanların ise sadece yarısı bir hekime başvurmaktadır. Hipertansiyon; kalp yetmezliği, koroner arter hastalığı, inme ve beyin kanaması gibi hayati risk taşıyan kalp ve beyin damar hastalıkları için en önemli risk faktörüdür.

Kan Basıncı Değerleri: Normal Tansiyon Kaç Olmalı?

Toplumda büyük tansiyon olarak bilinen sistolik kan basıncı en fazla 140 mmHg, küçük tansiyon olarak bilinen diyastolik kan basıncı ise en fazla 85 mmHg olmalıdır. Bu değerlerin üzerindeki ölçümler hipertansiyon olarak tanımlanır.

Tedavi sürecinde temel hedef, kan basıncını normal sınırlara çekmektir. Ancak eşlik eden hastalıklara göre hedefler değişkenlik gösterebilir:

Tansiyon Ne Zaman Ölçülmelidir?

Kan basıncı gün içinde değişkenlik gösterir; genellikle sabah uyanmadan önce en düşük seviyededir, akşama doğru yükselir ve uyku saatlerinde tekrar düşer. Eğer uyanmadan önceki bu düşüş gerçekleşmiyorsa, hastanın hipertansif riski daha yüksektir. Bu tür durumlarda 24 saatlik takip sağlayan Holter cihazı kullanımı önerilir.

Eğer günde tek bir ölçüm yapılacaksa, bunun akşamüstü yapılması daha uygundur. Ayrıca, sadece doktor yanında yükselen tansiyon değerleri "beyaz gömlek hipertansiyonu" olarak adlandırılır. Tansiyonun nadiren yükselmesi bile ciddiye alınmalı; ilaç tedavisine hemen başlanmasa dahi tuz kısıtlaması gibi önlemlerle süreç takip edilmelidir.

Hipertansiyonun Nedenleri: Primer ve Sekonder Tansiyon

Hipertansiyon vakaları nedenlerine göre iki ana gruba ayrılmaktadır:

1. Primer (Esansiyel) Hipertansiyon (%90): Belirli bir nedene bağlı değildir. Genellikle ailesel yatkınlık, obezite, diyabet, yüksek lipit değerleri ve sigara kullanımı ile ilişkilidir. Erkeklerde 40 yaşından sonra, kadınlarda ise menopoz sonrası sık görülür.
2. Sekonder (İkincil) Hipertansiyon (%10): Altta yatan başka bir hastalığa bağlıdır. Bu vakaların %80'i nefrit ve böbrek yetmezliği gibi böbrek hastalıklarından, %10'u ise böbrek damar darlığından kaynaklanır.

Özellikle genç yaşta ortaya çıkan veya tedaviye dirençli olan vakalarda sekonder nedenler mutlaka araştırılmalıdır. Örneğin, böbrek damar darlığı tıpkı koroner damarlar gibi balon yöntemiyle tedavi edilebilmektedir.

Hipertansiyon Tedavisi ve İlaç Kullanımı

Hipertansiyon tedavisinde ilaç kullanımı; hastalığın şiddetine ve kalp, böbrek, göz gibi hedef organların etkilenip etkilenmediğine bağlıdır. Hafif vakalarda diyet, egzersiz ve özellikle tuz kısıtlaması gibi yaşam tarzı değişiklikleri 6 ay boyunca denenir. Başarı sağlanamazsa ilaç tedavisine geçilir.

İlaç Tedavisinde Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• İlaç seçimi; hastanın yaşına, diyabet veya proteinüri (idrarda protein) varlığına göre hekim tarafından belirlenir.
• Yan etkiler konusunda endişe edilmemeli, bir sorun hissedildiğinde ilaç kendiliğinden kesilmemeli ve hekime danışılmalıdır.
• Hipertansiyon ilaçları ömür boyu kullanılır. Uzun süreli kullanımda etkinlik azalması yaşanmaz ancak hastalığın karakteri değişirse ilaç değişikliği yapılabilir.
• Tuzsuz diyete uyulmaması, ilaç tedavisinin başarısını doğrudan engeller.

Hangi Uzmana Başvurulmalıdır?

Hipertansiyon takibi genel olarak birinci basamak hekimleri (pratisyen hekimler) tarafından yürütülür. Ancak aşağıdaki durumlarda uzman görüşü gereklidir:

• Erken yaşta başlayan tansiyon,
• Tedaviye dirençli vakalar,
• İkincil nedenlerin araştırılması,
• Hedef organ hasarlarının gelişmesi.

Bu durumlarda hastaların Nefroloji, İç Hastalıkları veya Kardiyoloji uzmanları tarafından değerlendirilmesi hayati önem taşır.