Hiperbarik oksijen tedavisi
Hiperbarik oksijen tedavisi
  1. Hiperbarik Oksijen (HBO) tedavisi, kapalı bir odada (cihazda), içerideki ortam basıncının arttırılarak, oksijen maskesiyle hastaya aralıklarla oksijen solutmak suretiyle yapılan bir tedavidir.
  2. HBO tedavimizdeki amaç, özellikle kanın sıvı kısmı olan plazmada çözünmüş halde taşınan oksijen miktarının arttırılmasının tedavide yarattığı olumlu etkilerden yararlanmaktır. Bu etkiler şunlardır :
a. İskemik (kanlanması bozulmuş) dokularda aerobik (oksijenli) metabolizmanın yeniden düzenlenmesi,
b. Karbon monoksit zehirlenmesi (şofben, soba vs.), duman solunması gibi durumlarda vücut dokularının zehirlerden arındırılması,
c. Gazlı gangren, yumuşak doku veya kemik enfeksiyonları gibi durumlarda vücudun savunma yeteneklerinden olan fagositoz yeteneğinde artışla özellikle anaerobik (oksijensiz ortam) enfeksiyonların tedavisinde artmış etkinlik,
d. Vazokonstriksiyon etkisiyle ödem azaltıcı ve sekonder hipoksi durumlarının azalması,
e. Vurgun Hastalığında olduğu gibi kandaki gaz kabarcıklarının çaplarında azalmaya bağlı artmış tedavi etkinliğidir.
  1. HBO tedavisinin başarısı her hastalıkta, hastalığın her aşamasında ve her hastaya göre farklılık göstermektedir. Tedavi süresi de aynı şekilde değişmekte, hastalığın ve hastanın tedaviye verdiği cevaba göre bu süre belirlenmektedir.
  2. HBO tedavisi sırasında iç gözlemci sağlık personeli devamlı olarak hastalara eşlik etmektedir ve tedavi seansı üç bölümden oluşmaktadır :
    1. HBO Tedavi seansının ilk aşaması kabin içine hava verilerek ortam basıncının arttırılmasıdır. Hava, basınç odası içine doğru girerken “sısssss!!!” şeklinde hafif bir gürültü olduğunu ve basınç odası içi sıcaklığının arttığını fark edersiniz. Ortam basıncının arttırılması sırasında uçakla yaptığınız seyahatlerde veya dağlık bölgelere yaptığınız seyahatlerde olduğu gibi kulaklarınızda dolgunluk hissini farkedersiniz. Bu durumu çözmek için nefes alınız, ağız ve burnunuzu yavaşça kapatırken aldığınız nefesi dışarı vermeye çalışınız (Valsalva manevrası). Yutkunma, çene hareketleri (çiğneme) ve esneme de size yardımcı olacaktır. Eğer hala problem çözülmediyse kabin içindeki görevli sağlık personeline durumu söyleyiniz. Bu durumda basınçlandırma işlemi siz kulak tıkanıklığınızı giderinceye kadar durdurulacaktır.
    2. HBO tedavisinin ikinci aşamasında tedavi için amaçlanan basınca ulaşıldığında hastalar pilotların kullandığı tipte bir maskeyi yüzlerine takıp veya başlarına “HOOD” (şeffaf plastik balon) geçirerek oksijen kullanmaya başlamaktadır. Birkaç bölümde, 25-45 dakikalık süreler halinde oksijen kullanılmaktadır. Bu bölümlerin arasında birkaç kez beş’er (5) dakikalık süre halinde maskeyi çıkarıp basınç odası içi havasının solunduğu aralar verilmektedir. Tedavi için amaçlanan basınç düzeyine ulaşıldığında hastaların konforu için basınç odası içindeki hava dışarıdan yeni, serin hava ile değiştirilir. Bu olaya ventilasyon adı verilir.
    3. Tedavinin sonunda basınç odası basıncı yavaşça azaltılmaya başlandığında (dekompresyon) kulaklarda basınç azalmasına bağlı olarak uçakla ani tırmanıştaki veya inişteki duruma benzer şekilde dolgunluk hissi duyarsınız. Bununla birlikte basınç odası içi sıcaklığın azaldığını (soğumaya başladığını) ve biraz gürültü fark edersiniz. Bu dönemde kulak tıkanıklığını açmaya ihtiyacınız yoktur; kendiliğinden açılacaktır. Sadece normal olarak nefes alın, KESİNLİKLE NEFESİNİZİ TUTMAYINIZ. Valsalva manevrası yapmayınız.
  3. Basınç odasında oluşması muhtemel herhangi bir elektrik aksam arızası, basınç odası içinde yüksek konsantrasyonda olabilecek oksijen ile yanıcı maddelerin teması sonucu veya diğer nedenlerden dolayı yangın çıkma ihtimali mevcuttur. Basınç odasında yangın çıkma ihtimaline karşı otomatik yangın söndürme sistemi mevcut olup, aynı zamanda gaz sensoruyla oksijenin kabin içindeki yüzdesi takip edilerek miktarının artması engellenmektedir.
  4. Reçeteli veya reçetesiz kullandığınız ilaçları mutlaka yanınızda getiriniz. HBO tedavisinin bazı ilaçlar üzerine olan etkilerine ve durumunuza göre kullanacağınız ilaçların dozları ve süreleri planlanacaktır. HBO tedavisi nedeniyle koruyucu amaçlı ek ilaçlar önerilebilir.Tedavi ile beraber verilecek olan ilaçların alınmamasına bağlı olarak gelişebilecek olan tıbbi olumsuzluklardan hastanın kendisi sorumludur.
  5. HBO tedavisini kabul etmemeniz durumunda hastalığınızın iyileşmesi için alacağınız destek tedavisinden yoksun kalacaksınız. Bu eksiklik sonucunda hastalığınızın iyileşmesi gecikebilir, sorun ilerleyerek daha kötü bir hal alabilir (bu bazen hiperbarik oksijen tedavisi sırasında da olabilmektedir).
  6. Tedaviyi kabul ettiğiniz anda sigara içmemeyi de kabul ettiğinizi bilmelisiniz. Tedaviniz süresince sigara içtiğiniz saptandığında HBO tedavinizin sonlandırılacağı unutulmamalıdır. Aynı durum doktorlarınızın tedavinizle ilgili her çeşit önerisini uygulamamanız durumunda da geçerli olacaktır.
  7. HBO tedavisinin tek kesin kontrendikasyonu (tedaviye alınmama nedeni) göğüs tüpü yerleştirilmemiş pnömotoraks durumudur. Bunun dışında aşağıdaki hastalıkların mevcut olması durumunda doktor tarafından değerlendirildikten sonra duruma göre HBO tedavisi almasına karar verilen hastalar olabilir. Bu durumlar: Üst solunum yolları enfeksiyonları, karbondioksit birikimi olan amfizemler, göğüs filminde görülen asemptomatik akciğer lezyonları, göğüs boşluğu (toraks) operasyonu veya kulak operasyonu öyküsü, kontrol edilemeyen ateş, klostrofobi (kapalı ortamlarda kalamama), epilepsi (sara) hastalığı, semptomatik astım hastalığı ve gebeliktir (hamileliğin erken dönemlerinde hamile bir hasta karbon monoksit zehirlenmesine uğradığı zaman öncelikli düşünce annenin hayatının korunmasıdır. Gebeliğin ilerleyen dönemlerinde HBO tedavisinin yan etkisinin olmadığı bilinmektedir ve gerektiğinde tedavi uygulanır).
  8. HBO Tedavisi Sırasında Olabilecek Komplikasyonlar:
    1. Orta kulak barotravması : Genellikle HBO tedavisinin ilk aşamasındahastaya basınç odasına girmeden uygulamalı olarak gösterilen ve kulak zarını basınçtan korumaya yönelik olarak yapılacak olan manevraları hastanın yetersiz yapması sonucunda Orta Kulakta şiddetli ağrı ve kanama olabilir,kulak zarları yırtılabilir.
    2. Akciğer barotravması : Seansın son aşamasında basınç azaltılırken alınan nefesin tutulması, valsalva manevrasının yanlış uygulanması ve basınç altında akciğerlerin fazla gerilmesi sonucu akciğer rüptürü (akciğer dokusunun hasarlanmasına neden olarak göğüs kafesi içinde serbest hava, hava embolileri veya tansiyon pnömotoraksa neden olabilen durum) ile karşılaşılabilir. Pnömotoraks (akciğerlerin sönmesi ve doldurduğu alanın havayla dolması) ciddi bir komplikasyondur. Ani, batıcı, nefes almakla artan göğüs ağrısına ve solunum sıkıntısına neden olur.
    3. Sinüs ağrısı : Genellikle HBO tedavisinin ilk bölümünde ortam basıncı arttırılırken burun çevresinde hava içeren boşluklar olan sinüslerdeki havanın sıkışması sonucu şiddetli ağrı meydana gelebilir. HBO tedavisinin üçüncü bölümünde ortam basıncı azaltılırken gaz genişlemelerine bağlı olarak da sinüs ağrısı olabilir.
    4. Diş Ağrısı : Hasta sağlıklı dişlere sahip ise ortaya çıkmaz. Eğer hastanın ağzında uygun şekilde yapılmamış (hava içeren) dolgulu bir diş varsa, genellikle HBO tedavisinin ilk bölümünde ortam basıncı arttırılırken diş ağrısı görülür. HBO tedavisinin üçüncü bölümünde ortam basıncı azaltılırken de diş ağrısı meydana gelebilir. Tedavi edilmemiş diş eti, diş kökü apsesi ve pulpa iltihapları gibi enfeksiyon durumları varsa, herhangi bir zamanda ağrı olabilir.
    5. Myopi : Hiperbarik oksijen tedavisinin başlarında görülebilen, tedavi bittikten sonra normale dönen bir durumdur.Katarakt ise çok uzun dönem HBO tedavisi alan hastalarda düşük oranda görülmektedir.
    6. Oksijen Toksisitesi (Zehirlenmesi) : Merkezi sinir sistemi etkilenmeleri ve solunumsistemi etkilenmeleri olarak iki değişik şekilde görülebilir. Merkezi sinir sistemi etkilenmelerinde; hastada yüzde solukluk, terleme, kalp atışlarının azalması, depresyon, periferik görme alanında daralma, kulakta çınlama, işitsel halüsinasyonlar, baş dönmesi, tekrarlayan kusmalar, burun–göz–dudak bölgelerinde kasılmalar, bayılma ve epilepsi (sara) benzeri kasılmalar olabilir. Genellikle hastanın oksijen maskesini çıkarmasıyla semptomlar hemen düzelir, bazı hastalarda kasılmalara yönelik ilaç tedavisi gündeme gelebilir. Yapılan bir araştırmada 28.700 hastanın sadece %0,01’inde oksijen toksisitesine bağlı merkezi sinir sistemi etkilenmeleri görülmüştür. Solunum sistem etkilenmelerinde; oksijenin soluk borusu ve akciğer bronşlarında tahriş edici etkilerine bağlı olarak göğüste (göğüs kemiği altında) yanma, öksürük, göğüste nefes alırken daralma hissi görülür. HBO tedavisinin durdurulmasıyla tekrar normale dönen geçici bir durumdur. HBO tedavisine devam edilen durumlarda hastada ilerleyici olarak solunum fonksiyonlarında bozulmalar olabilir. Ancak hastaların haftada 5–6 kez, 6–8 hafta gibi uzun sürelerde hiç bir solunum sistemi etkilenmesi göstermeden tolere ettikleri deneyimlerle bilinmektedir.
    7. Vurgun Hastalığı (Dekompresyon Rahatsızlığı): Genellikle sualtı dalış kazalarında görülen bir durum olmakla beraber HBO tedavisi sırasında da oluşabilir. Vücudun azot gazını atabileceğinden daha fazla bir hızda dekomprese edilmesiyle ortaya çıkar. Hastalık semptomları, cilt ve eklemleri etkileyen basit tablolardan, ciddi olarak hayatı tehdit edebilen merkezi sinir sistemi ve akciğer tutulumuna kadar değişik seviyelerde ortaya çıkabilir. Rutin HBO tedavilerinde (2,5–3 Atmosferlik bir basınç) bu durum çok nadir olmakta, özellikle daha yüksek basınç değerlerinde (6 Atmosferlik basınç) olduğu bilinmektedir.
    8. Anksiyete Reaksiyonları ve Klostrofobi: Kapalı ortamlarda veya alışık olmadık çevrelerde ortaya çıkan anksiyete semptomlarıyla karakterize bir durumdur. Bu hastalar HBO tedavisini reddedebilir veya seans esnasında sıkıntı duyarak çıkmayı isteyebilir. Daha çok tek kişilik basınç odasılerde problem olmaktadır. Bu hastalar kendi fobilerine (korkularına) yönelik tedavilerle çok kişilik hiperbarik basınç odasılerde rahatlıkla tedavi alabilmektedirler.

(Kaynak : Textbook of Hyperbaric Medicine 2004)

  1. Basınç odası içinde meydana gelebilecek acil bir durumda hastaya / hastalara sadece basınç odası içindeki sağlık personeli (hemşire veya sağlık astsubayı) müdahale edebilecektir. Hastanın kendi isteği veya oluşacak olumsuz şartlar sebebi ile basınç odası dışına çıkarılması, basınç belli değerlere bağlı kalarak azaltılabileceğinden en erken 10 dakikada yapılabilecektir. Hastanın hekim tarafından değerlendirilmesinde ve tedaviye yönelik etkin tıbbi müdahalelerde gecikmeler veya yetersizlikler yaşanabilir!

Eskişehir Hava Hekimi uzmanlarına ulaşmak icin tıklayın!