HEMOROİDİN NEDENLERİ

Hemoroid (Basur) Nedir? Tanımı ve Belirtileri

Hemoroidler, anal kanalın normal yapısında bulunan ve dışkılamanın sürdürülmesinde işlevleri olan anatomik yastıkçıklardır. Hemoroidal hastalık ise bu toplar damarların zamanla anormal şekilde genişleyerek kırmızı veya mor torbalar (memeler) hâlinde dışarı sarkmasıdır. Bu durum, dışkılama sırasında parlak kırmızı kanamalara, pıhtı oluşumu nedeniyle şiddetli ağrıya, ödeme ve iltihaplanmaya yol açabilir. Halk arasında yaygın olarak basur adıyla bilinmektedir.

Hemoroidin Nedenleri

Hemoroidal hastalığın etiyolojisinde en sık görülen sebep kronik kabızlıktır. Bunun yanı sıra ishal, tenezm veya tuvalette uzun süre kalarak dışkılamaya çalışmak gibi kronik ıkınma durumları önemli rol oynar. Ailesel yatkınlık, gebelik veya asit gibi karın içi basıncını artıran durumlar da hastalıkla ilişkilidir. Ayrıca kolit, proktit ve enterit gibi bağırsak enfeksiyonları da nedenler arasındadır. Baharatlı gıdalar, uzun süre araç kullanmak ve ağır işlerde çalışmak gibi unsurlar ise fizyopatolojik olarak tam kanıtlanmasa da yaygın görüşler arasındadır.

Hemoroid Çeşitleri ve Dereceleri

Hemoroidler, anatomik yerleşimlerine göre iç (internal) ve dış (eksternal) olmak üzere ikiye ayrılır. İç hemoroidler klinik seyrine göre dört dereceye ayrılmaktadır:

• 1. Derece Hemoroidler: Memeler anüs dışına çıkmaz, sadece anoskop ile görülebilir. Genellikle ağrısızdır ve ana belirtisi kanamadır.
• 2. Derece Hemoroidler: Dışkılama sırasında dışarı çıkan ancak sonrasında kendiliğinden içeri giren memelerdir. Kanama ve rahatsızlık hissi yaratır.
• 3. Derece Hemoroidler: Ikınmayla dışarı çıkan ve ancak elle tekrar içeri itilebilen memelerdir. Sarkma, ağrılı kanama, kaşıntı ve akıntı yapabilir.
• 4. Derece Hemoroidler: Memelerin sürekli dışarıda olduğu, içeri itilemediği kronik evredir. Sürekli akıntı, kaşıntı ve ağrıya neden olur.

Hemoroid Tedavi Yaklaşımları

Hemoroid tedavisinde hastanın evresine göre üç ana yaklaşım uygulanır: Tıbbi tedavi, cerrahi dışı girişimler ve cerrahi müdahaleler. Tedavide temel amaç, dışkılama sırasında ıkınmayı azaltmaktır.

Anal Fissür (Makat Çatlağı)

Anal fissür, anüsün iç kısmındaki mukozada oluşan 0,5-1,5 cm uzunluğundaki çatlaklardır. Genellikle sert dışkı kütlesinin yarattığı travma sonucu oluşur. En tipik belirtileri şiddetli ağrı ve dışkılama sonrası tuvalet kağıdına bulaşan parlak kırmızı kanamadır. Hastalar ağrı korkusuyla dışkılamayı erteleyebilir, bu da kabızlık döngüsünü tetikler.

Anal Fissür Tedavisi

Anal fissürlerin büyük çoğunluğu tıbbi tedavi ile iyileşir. Bu süreçte bol lifli gıdalar, sıcak su oturma banyoları, dışkı yumuşatıcı şuruplar ve iç sfinkteri gevşeten nitrogliserinli kremler kullanılır. Tıbbi tedavinin yetersiz kaldığı kronik vakalarda ise cerrahi tedavi (internal sfinkterotomi) en etkin çözümdür. Uzman ellerde yapılmayan cerrahiler nüks veya sfinkter yetmezliği riski taşıyabilir.

Anal Fistül

Anal fistül, anüsün iç kısmı ile perianal deri arasında oluşan tünel şeklinde bir kanaldır. Genellikle makat içindeki bezlerin iltihaplanması sonucu gelişir. Hastalar genellikle perianal bölgeden gelen pürülan veya mukuslu akıntıdan ve dışkılama sırasındaki ağrıdan şikayet ederler. Tanıda MR, endorektal USG ve fistülografi gibi ileri tetkikler kullanılabilir.

Anal Fistül Tedavi Yöntemleri

Anal fistüller kendiliğinden iyileşmez; tedavi edilmezse kronik apselere yol açabilir. Başlıca cerrahi teknikler şunlardır:

1. Fistülotomi: Fistül kanalının üzerinin açılması.
2. Seton Kullanımı: Sfinkter kaslarını korumak amacıyla kanal içinden yabancı materyal geçirilmesi.
3. Anorektal İlerletme Flepleri: Defektin vücudun kendi dokusuyla kapatılması.

Rektal Prolapsus (Bağırsak Sarkması)

Rektum duvarının bir kısmının veya tamamının makattan dışarı sarkmasına rektal prolapsus denir. Uzun süren kabızlık, pelvik taban gevşekliği ve nörolojik hastalıklar risk faktörleri arasındadır. Hafif vakalarda diyet ve alışkanlık değişikliği önerilirken, tam prolapsus durumunda cerrahi müdahale gereklidir.

Cerrahi Yaklaşımlar:

• Perianal Yaklaşımlar: Thiersch ve Delorme ameliyatları (Genel anestezi alamayan hastalar için).
• Transabdominal Yaklaşımlar: Ripstein ve Notaras ameliyatları (Daha düşük nüks oranı, laparoskopik veya robotik uygulanabilir).

Anal Kaşıntı (Prüritis Ani)

Makat çevresinde devam eden ısrarcı kaşıntılardır. Aşırı temizlik (sabun kullanımı), stres, bazı gıdalar (kafein, alkol, süt vb.) ve parazitler bu duruma neden olabilir. Tedavide öncelikle altta yatan organik bir hastalık olup olmadığı araştırılmalıdır. Anal bölgenin kuru tutulması ve sabun kullanımından kaçınılması temel koruma yöntemleridir.

Anal Kanal Kanserleri

Anal kanal kanserleri farklı tiplerde görülebilir ve genellikle kemoradyoterapi ile tedavi edilir. Başlıca türler şunlardır:

• Bowen Hastalığı: İntradermal karsinomadır; kaşıntı ve kanama yapar. Tedavisi cerrahi eksizyondur.
• Paget Hastalığı: Nadir görülür, şiddetli kaşıntı ile karakterizedir. Geniş lokal eksizyon uygulanır.
• Skuamöz Hücreli Karsinom: Yavaş büyür, geç metastaz yapar. Primer tedavisi kemoradyoterapidir.
• Epidermoid Karsinom: Kadınlarda daha sık görülür. Tanıda rektoskopi ve kolonoskopi önemlidir.
• Adenokarsinoma: Genellikle rektum kanserinin uzantısıdır; cerrahi müdahale (abdominoperineal rezeksiyon) gerektirir.
• Melanoma: Anal kanserlerin %1-3'ünü oluşturur. Tanı konduğunda genellikle metastaz yapmış durumdadır; radikal cerrahi önerilir.