Gebelikte Gizli Şeker

Gebelikte Diyabet Hastalığı Nedir?

Şeker hastalığı (diyabet), kanda glukoz seviyesinin yüksekliği ile karakterize, karbonhidrat, yağ ve protein metabolizmasında bozukluklara yol açan kronik bir sağlık sorunudur. Bu hastalık, tedavi edilmediği takdirde göz, böbrek, kalp-damar ve sinir sistemi üzerinde ciddi komplikasyon riskleri taşımaktadır. İstatistiksel verilere göre, yaklaşık her 100 gebelikten 3’ünde diyabet vakasına rastlanmaktadır.

Gebelik sürecinde anne karnındaki fetüs, gelişimini sürdürmek için annenin kan şekerini kullanır. Bu fizyolojik süreç nedeniyle gebelerde hipoglisemi (kan şekeri düşüklüğü) belirtileri gözlemlenebilir. Gebelikte sağlıklı bir açlık kan şekeri düzeyi genellikle 65-105 mg/dl aralığında seyretmektedir.

Gebelikte İnsülin Direnci ve Hormonal Değişimler

Gebeliğin 20. haftasından itibaren, yemek sonrası ölçülen kan şekeri düzeylerinde artış eğilimi başlar. Bu durumun temel nedeni, plasentadan salgılanan bazı hormonların insüline karşıt etki göstererek vücudun insülin duyarlılığını azaltmasıdır. İnsülinin etkisini kısıtlayan bu temel hormonlar şunlardır:

• İnsan plasental laktojeni (hPL)
• Kortizol
• Östrojen
• Progesteron

Gebelik Haftasına Göre İnsülin Gereksinimi

İnsülin ihtiyacı gebelik ilerledikçe değişkenlik gösterir. İlk 20 haftada, fetüsün glukoz tüketimi ve hormon düzeylerinin henüz çok yükselmemesi nedeniyle insülin gereksinimi azalır. Ayrıca bu dönemde yaşanan bulantı ve kusmalar, annenin kalori alımını kısıtlayarak şeker artışını baskılayabilir.

Gebeliğin ikinci yarısında (20. haftadan sonra) ise insülin gereksinimi belirgin şekilde artar. Eğer pankreas bu artışı karşılayacak ek insülini sentezleyemezse, besinlerle alınan glukoz hücreler tarafından kullanılamaz. Sonuç olarak kan şekeri yükselerek diyabet tablosu netleşir.

Diyabetin Bebek Üzerindeki Etkileri

Annedeki yüksek kan şekeri, plasenta yoluyla bebeğe geçerek bebeğin pankreasını uyarır ve insülin üretimini artırır. Artan insülin; karaciğerde glukojen sentezine, yağ depolanmasına ve protein yapımına neden olur. Bu süreç, makrozomi olarak adlandırılan iri bebek tablosunun ortaya çıkmasına sebebiyet verir.

Diyabetin klasik belirtileri olan acıkma, susama ve sık idrara çıkma, normal gebelik şikayetleriyle karıştırılabildiği için ihmal edilebilir. Ancak annede fark edilmeyen şeker yüksekliği; ölü doğum, doğum travmaları ve yenidoğan döneminde ani kan şekeri düşüşü gibi ciddi riskler barındırır.

Gestasyonel Diyabet ve Gelecek Riskler

Sadece gebelik döneminde ortaya çıkan ve glukoz yükleme testi ile teşhis edilen tabloya Gestasyonel Diyabet denir. Genellikle doğumla birlikte kan şekeri normale döner. Ancak bu tanıyı alan kadınların ileriki yaşamlarında kalıcı diyabet geliştirme riskleri mevcuttur. Bu risk, normal kilolu kadınlarda %20 iken, fazla kilolu kadınlarda %60 seviyesine çıkmaktadır.

Diyabet Açısından Risk Grupları

Bazı adaylar, gebelikte şeker hastalığı gelişimi açısından daha yüksek risk altındadır. Bu risk faktörleri geçmiş öykü ve mevcut durum olarak ikiye ayrılır:

Geçmiş Öyküsüne Göre Riskli Gruplar

• Ailesinde diyabet öyküsü bulunanlar
• İki veya daha fazla düşük yapmış olanlar
• Ölü doğum veya nedeni açıklanamayan yenidoğan kaybı yaşayanlar
• 4500 gram üzerinde bebek dünyaya getirenler
• Doğumsal anomalili bebek öyküsü olanlar
• Önceki gebeliğinde polihidramnios (su fazlalığı) veya hipertansiyon görülenler
• Sık tekrarlayan idrar yolu veya mantar enfeksiyonu geçirenler

Mevcut Gebelikte Risk Faktörleri

• Gebelikte 20 kilonun üzerinde artış veya 95 kg üzerinde olmak
• Gebelik öncesi kilonun ideal kilonun %30 üzerinde olması
• İdrarda şeker tespit edilmesi
• Çoğul gebelik veya hipertansiyon varlığı
• Bebeğin amniyon sıvısının normalden fazla olması

Tanı ve Laboratuvar Testleri

Diyabet vakalarının yarısı halsizlik, açıklanamayan kilo kaybı ve aşırı su içme isteği gibi belirtilerle tanınabilirken, diğer yarısı sadece laboratuvar testleriyle saptanır. Bu nedenle 24-28. haftalar arasında tüm gebelere glukoz yükleme testi yapılması kritiktir.

Bu değerlerden birinin bile sınırı aşması durumunda gebeliğe bağlı diyabet tanısı konur. Ayrıca, iki farklı ölçümde açlık kan şekerinin 105 mg/dl üzerinde olması aşikar diyabet tanısı için yeterlidir.

Takip, Tedavi ve Komplikasyonlar

Diyabetik gebeler, kadın doğum hekimi ve endokrinolog tarafından multidisipliner bir şekilde izlenmelidir. Tedavi süreci öncelikle diyetle başlar; kan şekeri kontrol altına alınamazsa insülin tedavisine geçilir. Gebeliğin 30. haftasından itibaren fetüs yakından izlenmeli, 32. haftadan sonra haftalık nonstres test (NST) ile bebek kalp atışları takip edilmelidir.

Olası Komplikasyonlar

Anne İçin:

1. Polihidramnios: Su kesesinin erken açılması ve solunum sıkıntısı riski.
2. Preeklampsi: Gebelik zehirlenmesi riski diyabetik gebelerde 4 kat daha fazladır.
3. Enfeksiyonlar: Daha sık ve ağır seyreden enfeksiyon tabloları.
4. Operatif Doğum: İri bebek nedeniyle artan sezaryen oranı ve doğum sonrası kanama riski.

Bebek İçin:

• Anne karnında ölüm riski (%3-12).
• Erken doğuma bağlı sarılık ve hipokalsemi.
• Doğumda omuz takılması gibi travmalar.
• Solunum Sıkıntısı: Diyabetik anne bebeklerinde daha sık görülür.
• Doğumsal Anomaliler: Kan şekeri kontrolsüz seyredenlerde kalp ve sinir sistemi anomalisi riski %10'a kadar çıkabilir.